Powiat iławski
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje powiat
Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.
Szkolnictwo ponadpodstawowe
Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Likwidacja | -420 | -0.50 | -1.40 | 0 | -30 |
| Ograniczenie | -210 | -0.25 | -0.70 | 0 | -15 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +240 | +0.22 | +0.50 | +0.15 | +14 |
| Szeroki program | +480 | +0.42 | +1.00 | +0.30 | +27 |
Szpital powiatowy i opieka zdrowotna
Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Ograniczenie | -300 | -0.30 | -0.80 | 0 | -22 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Doinwestowanie | +340 | +0.20 | +0.60 | 0 | +18 |
Pozyskiwanie środków zewnętrznych
Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Rezygnacja | -90 | -0.05 | 0 | -0.90 | -4 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Aktywne | +130 | +0.08 | +0.15 | +1.60 | +5 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Oświata | Zdrowie | Środki | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Bez zmian | Aktywne | 55 983 zł | 132 | +0.9% | 24 180 zł | 83% | -26 965 zł | 0.301 |
| ● | Rozwój | Doinwestowanie | Aktywne | 53 180 zł | 137 | +0.9% | 26 467 zł | 82% | -29 247 zł | 0.327 |
| ● | Rozwój | Bez zmian | Aktywne | 59 004 zł | 119 | -1.1% | 20 251 zł | 86% | -23 036 zł | 0.329 |
| ● | Szeroki program | Doinwestowanie | Aktywne | 50 104 zł | 150 | +2.9% | 30 455 zł | 80% | -33 240 zł | 0.349 |
| ● | Bez zmian | Doinwestowanie | Aktywne | 56 166 zł | 123 | -1.3% | 22 621 zł | 84% | -25 370 zł | 0.349 |
| ● | Szeroki program | Ograniczenie | Aktywne | 62 088 zł | 110 | -2.1% | 17 586 zł | 87% | -20 371 zł | 0.351 |
| ● | Rozwój | Ograniczenie | Aktywne | 65 038 zł | 97 | -4.0% | 13 738 zł | 92% | -16 523 zł | 0.425 |
| ● | Ograniczenie | Bez zmian | Aktywne | 66 672 zł | 90 | -5.7% | 11 298 zł | 94% | -14 064 zł | 0.486 |
| ● | Likwidacja | Doinwestowanie | Aktywne | 65 703 zł | 93 | -6.1% | 12 216 zł | 93% | -14 983 zł | 0.492 |
| ● | Bez zmian | Ograniczenie | Aktywne | 67 903 zł | 83 | -6.1% | 10 016 zł | 96% | -12 783 zł | 0.521 |
| ● | Likwidacja | Bez zmian | Aktywne | 71 323 zł | 75 | -8.0% | 6230 zł | 98% | -9005 zł | 0.594 |
| ● | Ograniczenie | Ograniczenie | Aktywne | 72 543 zł | 68 | -8.5% | 4961 zł | 98% | -7737 zł | 0.632 |
| ● | Likwidacja | Ograniczenie | Aktywne | 77 101 zł | 53 | -10.7% | 0 zł | 99% | -2785 zł | 0.750 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 278 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.01 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 50% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.