Powiat kluczborski
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje powiat
Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.
Szkolnictwo ponadpodstawowe
Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Likwidacja | -420 | -0.50 | -1.40 | 0 | -30 |
| Ograniczenie | -210 | -0.25 | -0.70 | 0 | -15 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +240 | +0.22 | +0.50 | +0.15 | +14 |
| Szeroki program | +480 | +0.42 | +1.00 | +0.30 | +27 |
Szpital powiatowy i opieka zdrowotna
Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Ograniczenie | -300 | -0.30 | -0.80 | 0 | -22 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Doinwestowanie | +340 | +0.20 | +0.60 | 0 | +18 |
Pozyskiwanie środków zewnętrznych
Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Rezygnacja | -90 | -0.05 | 0 | -0.90 | -4 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Aktywne | +130 | +0.08 | +0.15 | +1.60 | +5 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Oświata | Zdrowie | Środki | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Bez zmian | Aktywne | 56 240 zł | 132 | -5.7% | 23 794 zł | 77% | -39 862 zł | 0.302 |
| ● | Rozwój | Doinwestowanie | Aktywne | 53 512 zł | 137 | -5.7% | 25 923 zł | 76% | -41 968 zł | 0.328 |
| ● | Rozwój | Bez zmian | Aktywne | 59 179 zł | 119 | -7.5% | 19 842 zł | 79% | -35 897 zł | 0.329 |
| ● | Bez zmian | Doinwestowanie | Aktywne | 56 417 zł | 123 | -7.7% | 22 031 zł | 77% | -38 058 zł | 0.350 |
| ● | Szeroki program | Doinwestowanie | Aktywne | 50 521 zł | 150 | -3.7% | 29 930 zł | 73% | -45 993 zł | 0.351 |
| ● | Szeroki program | Ograniczenie | Aktywne | 62 140 zł | 110 | -8.5% | 17 385 zł | 80% | -33 453 zł | 0.351 |
| ● | Rozwój | Ograniczenie | Aktywne | 65 014 zł | 97 | -10.3% | 13 496 zł | 82% | -29 563 zł | 0.426 |
| ● | Ograniczenie | Bez zmian | Aktywne | 66 600 zł | 90 | -11.8% | 10 992 zł | 83% | -27 039 zł | 0.486 |
| ● | Likwidacja | Doinwestowanie | Aktywne | 65 608 zł | 93 | -12.3% | 11 932 zł | 83% | -27 980 zł | 0.493 |
| ● | Bez zmian | Ograniczenie | Aktywne | 67 808 zł | 83 | -12.3% | 9732 zł | 84% | -25 780 zł | 0.521 |
| ● | Likwidacja | Bez zmian | Aktywne | 71 086 zł | 75 | -14.0% | 6070 zł | 86% | -22 127 zł | 0.594 |
| ● | Ograniczenie | Ograniczenie | Aktywne | 72 284 zł | 68 | -14.5% | 4822 zł | 87% | -20 880 zł | 0.632 |
| ● | Likwidacja | Ograniczenie | Aktywne | 76 684 zł | 53 | -16.6% | 0 zł | 93% | -16 068 zł | 0.750 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 270 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.12 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 70% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.