Chynów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 72 012 zł | 133 | +8.2% | 17 955 zł | 78% | -42 363 zł | 0.254 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 76 149 zł | 121 | +6.1% | 13 488 zł | 79% | -37 897 zł | 0.282 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 69 597 zł | 124 | +5.6% | 24 472 zł | 78% | -41 811 zł | 0.345 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 80 041 zł | 109 | +4.0% | 9273 zł | 82% | -33 681 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 62 893 zł | 121 | +8.2% | 40 409 zł | 77% | -42 633 zł | 0.378 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 58 767 zł | 133 | +10.4% | 44 747 zł | 74% | -47 087 zł | 0.398 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 73 713 zł | 112 | +3.5% | 20 058 zł | 79% | -37 367 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 66 775 zł | 109 | +6.1% | 36 320 zł | 78% | -38 430 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 66 994 zł | 116 | +4.0% | 29 988 zł | 77% | -42 850 zł | 0.425 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 56 749 zł | 124 | +7.7% | 51 279 zł | 73% | -46 374 zł | 0.454 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 60 855 zł | 112 | +5.6% | 46 963 zł | 77% | -41 943 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 53 096 zł | 121 | +9.8% | 60 985 zł | 72% | -46 126 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 77 586 zł | 100 | +1.4% | 15 905 zł | 82% | -33 174 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 71 118 zł | 104 | +2.0% | 25 564 zł | 79% | -38 396 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 56 970 zł | 109 | +7.7% | 56 904 zł | 76% | -41 933 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 64 718 zł | 100 | +3.5% | 42 896 zł | 78% | -37 762 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 54 386 zł | 116 | +6.1% | 56 391 zł | 72% | -47 310 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 48 977 zł | 133 | +12.0% | 65 315 zł | 69% | -50 571 zł | 0.525 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 58 500 zł | 104 | +4.0% | 52 067 zł | 76% | -42 869 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 51 352 zł | 112 | +7.2% | 66 948 zł | 72% | -45 318 zł | 0.552 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 47 254 zł | 124 | +9.3% | 71 255 zł | 69% | -49 740 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 55 208 zł | 100 | +5.0% | 62 888 zł | 76% | -41 146 zł | 0.579 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 45 069 zł | 116 | +7.7% | 76 014 zł | 68% | -50 599 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 49 175 zł | 104 | +5.6% | 71 698 zł | 72% | -46 168 zł | 0.622 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 321 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.85 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 65% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.