Błędów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 207 470 zł | 133 | -5.1% | 20 246 zł | 72% | -77 993 zł | 0.195 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 211 948 zł | 121 | -7.0% | 15 393 zł | 73% | -73 140 zł | 0.255 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 200 958 zł | 124 | -7.4% | 44 194 zł | 72% | -76 803 zł | 0.308 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 182 080 zł | 133 | -3.2% | 99 909 zł | 69% | -81 040 zł | 0.352 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 186 545 zł | 121 | -5.1% | 95 190 zł | 71% | -76 203 zł | 0.354 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 216 175 zł | 109 | -8.8% | 10 799 zł | 75% | -68 547 zł | 0.356 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 205 413 zł | 112 | -9.3% | 39 487 zł | 73% | -71 976 zł | 0.384 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 195 771 zł | 116 | -8.8% | 60 699 zł | 71% | -77 671 zł | 0.395 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 190 760 zł | 109 | -7.0% | 90 728 zł | 72% | -71 625 zł | 0.403 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 176 288 zł | 124 | -5.6% | 123 319 zł | 69% | -79 736 zł | 0.429 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 180 731 zł | 112 | -7.4% | 118 626 zł | 71% | -74 924 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 200 236 zł | 104 | -10.7% | 55 981 zł | 72% | -72 831 zł | 0.477 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 167 704 zł | 121 | -3.6% | 155 718 zł | 68% | -78 465 zł | 0.481 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 209 618 zł | 100 | -11.1% | 35 036 zł | 74% | -67 407 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 163 248 zł | 133 | -1.7% | 160 426 zł | 68% | -83 291 zł | 0.499 |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 171 910 zł | 109 | -5.6% | 151 306 zł | 70% | -73 898 zł | 0.500 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 171 533 zł | 116 | -7.0% | 138 550 zł | 68% | -80 524 zł | 0.501 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 184 923 zł | 100 | -9.3% | 114 189 zł | 72% | -70 370 zł | 0.525 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 175 986 zł | 104 | -8.8% | 133 846 zł | 70% | -75 701 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 157 993 zł | 124 | -4.1% | 182 228 zł | 67% | -81 901 zł | 0.555 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 162 426 zł | 112 | -6.0% | 177 545 zł | 68% | -77 101 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 166 609 zł | 100 | -7.9% | 173 454 zł | 70% | -72 559 zł | 0.603 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 153 560 zł | 116 | -5.6% | 196 506 zł | 67% | -82 632 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 158 003 zł | 104 | -7.4% | 191 812 zł | 68% | -77 820 zł | 0.638 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 351 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.78 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 84% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.