Ceranów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 755 101 zł | 133 | -20.4% | 22 075 zł | 62% | -125 657 zł | 0.148 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 759 587 zł | 121 | -22.0% | 17 022 zł | 63% | -120 616 zł | 0.237 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 734 822 zł | 124 | -22.4% | 137 353 zł | 62% | -123 569 zł | 0.275 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 689 608 zł | 133 | -18.7% | 373 933 zł | 62% | -125 563 zł | 0.303 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 694 079 zł | 121 | -20.4% | 369 591 zł | 62% | -120 542 zł | 0.329 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 763 823 zł | 109 | -23.5% | 12 241 zł | 64% | -115 834 zł | 0.351 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 721 487 zł | 116 | -23.5% | 208 607 zł | 62% | -124 090 zł | 0.366 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 739 287 zł | 112 | -23.9% | 132 523 zł | 63% | -118 550 zł | 0.370 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 698 301 zł | 109 | -22.0% | 365 495 zł | 62% | -115 781 zł | 0.396 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 670 966 zł | 124 | -20.8% | 485 443 zł | 62% | -123 446 zł | 0.403 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 675 417 zł | 112 | -22.4% | 481 119 zł | 62% | -118 448 zł | 0.453 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 725 963 zł | 104 | -25.1% | 204 223 zł | 62% | -119 056 zł | 0.464 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 640 635 zł | 133 | -17.5% | 642 149 zł | 61% | -125 504 zł | 0.473 |
| Rozwój | Program | Obniżka | 645 096 zł | 121 | -19.1% | 637 817 zł | 62% | -120 499 zł | 0.475 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 743 503 zł | 100 | -25.5% | 128 295 zł | 64% | -113 791 zł | 0.479 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 658 606 zł | 116 | -22.0% | 552 465 zł | 62% | -123 935 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 649 307 zł | 109 | -20.8% | 633 732 zł | 62% | -115 752 zł | 0.511 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 679 618 zł | 100 | -23.9% | 477 042 zł | 62% | -113 709 zł | 0.531 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 663 068 zł | 104 | -23.5% | 548 131 zł | 62% | -118 922 zł | 0.544 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 623 224 zł | 124 | -19.5% | 747 489 zł | 61% | -123 366 zł | 0.550 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 627 664 zł | 112 | -21.2% | 743 176 zł | 62% | -118 384 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 611 597 zł | 116 | -20.8% | 810 863 zł | 61% | -123 832 zł | 0.615 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 631 855 zł | 100 | -22.8% | 739 109 zł | 62% | -113 660 zł | 0.629 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 616 047 zł | 104 | -22.4% | 806 540 zł | 62% | -118 834 zł | 0.655 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 352 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej -1.11 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.