Bielany
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 231 666 zł | 133 | -2.8% | 23 027 zł | 84% | -52 448 zł | 0.194 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 236 954 zł | 121 | -4.7% | 17 269 zł | 86% | -46 783 zł | 0.255 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 223 654 zł | 124 | -5.2% | 44 963 zł | 83% | -52 656 zł | 0.308 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 201 181 zł | 133 | -0.8% | 95 410 zł | 82% | -60 453 zł | 0.350 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 206 452 zł | 121 | -2.8% | 89 786 zł | 82% | -54 806 zł | 0.353 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 241 972 zł | 109 | -6.6% | 11 791 zł | 88% | -41 396 zł | 0.356 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 228 911 zł | 112 | -7.1% | 39 355 zł | 86% | -47 025 zł | 0.384 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 217 214 zł | 116 | -6.6% | 60 050 zł | 83% | -54 698 zł | 0.396 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 211 454 zł | 109 | -4.7% | 84 440 zł | 84% | -49 438 zł | 0.403 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 194 054 zł | 124 | -3.3% | 115 847 zł | 81% | -60 418 zł | 0.429 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 199 294 zł | 112 | -5.2% | 110 257 zł | 82% | -54 780 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 222 484 zł | 104 | -8.5% | 54 427 zł | 85% | -49 053 zł | 0.477 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 183 866 zł | 121 | -1.3% | 143 941 zł | 80% | -60 806 zł | 0.479 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 233 899 zł | 100 | -8.9% | 34 023 zł | 87% | -41 673 zł | 0.484 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 178 607 zł | 133 | +0.7% | 149 551 zł | 79% | -66 519 zł | 0.497 |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 188 854 zł | 109 | -3.3% | 138 609 zł | 82% | -55 373 zł | 0.499 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 188 146 zł | 116 | -4.7% | 129 745 zł | 80% | -62 418 zł | 0.502 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 204 265 zł | 100 | -7.1% | 104 945 zł | 83% | -49 446 zł | 0.525 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 193 399 zł | 104 | -6.6% | 124 141 zł | 82% | -56 710 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 172 138 zł | 124 | -1.8% | 168 495 zł | 79% | -66 378 zł | 0.554 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 177 365 zł | 112 | -3.8% | 162 920 zł | 80% | -60 700 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 182 324 zł | 100 | -5.7% | 157 621 zł | 82% | -55 301 zł | 0.603 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 166 625 zł | 116 | -3.3% | 181 506 zł | 79% | -68 246 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 171 865 zł | 104 | -5.2% | 175 916 zł | 79% | -62 553 zł | 0.638 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 420 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 9.05 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 48% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.