Borowie
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 218 397 zł | 133 | -1.8% | 20 793 zł | 67% | -94 712 zł | 0.192 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 222 829 zł | 121 | -3.8% | 15 908 zł | 67% | -89 828 zł | 0.254 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 211 677 zł | 124 | -4.3% | 48 582 zł | 66% | -93 127 zł | 0.306 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 192 420 zł | 133 | +0.1% | 113 114 zł | 64% | -96 491 zł | 0.349 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 196 839 zł | 121 | -1.8% | 108 467 zł | 65% | -91 623 zł | 0.353 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 227 010 zł | 109 | -5.7% | 11 283 zł | 68% | -85 202 zł | 0.356 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 216 086 zł | 112 | -6.2% | 43 938 zł | 67% | -88 267 zł | 0.383 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 206 390 zł | 116 | -5.7% | 67 830 zł | 65% | -93 796 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 201 008 zł | 109 | -3.8% | 104 077 zł | 67% | -87 014 zł | 0.403 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 186 428 zł | 124 | -2.3% | 140 823 zł | 63% | -94 827 zł | 0.428 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 190 825 zł | 112 | -4.3% | 136 202 zł | 65% | -89 984 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 210 809 zł | 104 | -7.6% | 63 174 zł | 67% | -88 923 zł | 0.476 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 177 548 zł | 121 | -0.4% | 179 144 zł | 63% | -92 953 zł | 0.481 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 220 246 zł | 100 | -8.0% | 39 547 zł | 68% | -83 665 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 173 138 zł | 133 | +1.6% | 183 771 zł | 62% | -97 809 zł | 0.498 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 181 579 zł | 116 | -3.8% | 158 543 zł | 63% | -95 439 zł | 0.500 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 181 708 zł | 109 | -2.3% | 175 131 zł | 65% | -88 356 zł | 0.501 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 194 972 zł | 100 | -6.2% | 132 032 zł | 66% | -85 399 zł | 0.525 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 185 985 zł | 104 | -5.7% | 153 911 zł | 65% | -90 583 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 167 689 zł | 124 | -0.9% | 209 631 zł | 62% | -96 087 zł | 0.555 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 172 077 zł | 112 | -2.8% | 205 375 zł | 62% | -91 257 zł | 0.564 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 176 215 zł | 100 | -4.8% | 201 382 zł | 64% | -86 684 zł | 0.604 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 163 166 zł | 116 | -2.3% | 226 276 zł | 62% | -96 656 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 167 563 zł | 104 | -4.3% | 222 028 zł | 62% | -91 813 zł | 0.639 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 347 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.60 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.