Bulkowo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 75 161 zł | 133 | -7.3% | 18 578 zł | 83% | -34 321 zł | 0.250 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 79 496 zł | 121 | -9.1% | 13 863 zł | 85% | -29 615 zł | 0.281 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 72 409 zł | 124 | -9.6% | 25 100 zł | 83% | -34 313 zł | 0.343 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 83 584 zł | 109 | -10.9% | 9404 zł | 88% | -25 165 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 65 238 zł | 121 | -7.3% | 39 846 zł | 81% | -35 930 zł | 0.376 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 60 914 zł | 133 | -5.4% | 44 402 zł | 79% | -40 621 zł | 0.394 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 76 724 zł | 112 | -11.4% | 20 450 zł | 85% | -29 630 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 69 313 zł | 109 | -9.1% | 35 543 zł | 83% | -31 494 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 69 496 zł | 116 | -10.9% | 30 518 zł | 82% | -35 811 zł | 0.425 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 58 593 zł | 124 | -7.7% | 50 511 zł | 79% | -40 400 zł | 0.452 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 62 896 zł | 112 | -9.6% | 45 978 zł | 81% | -35 733 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 54 701 zł | 121 | -5.9% | 59 450 zł | 77% | -40 587 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 80 791 zł | 100 | -13.2% | 16 055 zł | 88% | -25 202 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 73 819 zł | 104 | -12.7% | 25 857 zł | 85% | -31 116 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 58 767 zł | 109 | -7.7% | 55 157 zł | 80% | -36 162 zł | 0.490 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 55 941 zł | 116 | -9.1% | 55 499 zł | 77% | -41 763 zł | 0.519 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 66 951 zł | 100 | -11.4% | 41 698 zł | 83% | -31 320 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 50 386 zł | 133 | -3.9% | 63 996 zł | 76% | -45 267 zł | 0.522 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 60 253 zł | 104 | -10.9% | 50 956 zł | 80% | -37 084 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 52 678 zł | 112 | -8.2% | 65 012 zł | 77% | -40 233 zł | 0.552 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 48 384 zł | 124 | -6.3% | 69 535 zł | 76% | -44 890 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 56 724 zł | 100 | -10.0% | 60 742 zł | 79% | -35 832 zł | 0.580 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 45 926 zł | 116 | -7.7% | 74 181 zł | 74% | -46 152 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 50 228 zł | 104 | -9.6% | 69 648 zł | 77% | -41 485 zł | 0.623 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 339 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.86 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 51% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.