Brudzeń Duży
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 124 049 zł | 133 | +3.7% | 18 104 zł | 75% | -53 400 zł | 0.222 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 128 169 zł | 121 | +1.6% | 13 693 zł | 77% | -48 989 zł | 0.267 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 120 180 zł | 124 | +1.1% | 30 855 zł | 75% | -52 460 zł | 0.325 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 132 047 zł | 109 | -0.4% | 9532 zł | 79% | -44 828 zł | 0.360 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 110 716 zł | 121 | +3.7% | 59 556 zł | 73% | -52 578 zł | 0.365 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 106 605 zł | 133 | +5.8% | 63 886 zł | 72% | -56 977 zł | 0.374 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 124 282 zł | 112 | -0.9% | 26 536 zł | 77% | -48 072 zł | 0.391 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 114 583 zł | 109 | +1.6% | 55 476 zł | 75% | -48 429 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 116 727 zł | 116 | -0.4% | 40 311 zł | 74% | -53 242 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 103 245 zł | 124 | +3.2% | 76 506 zł | 72% | -55 912 zł | 0.441 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 107 336 zł | 112 | +1.1% | 72 198 zł | 73% | -51 535 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 120 836 zł | 104 | -2.4% | 35 983 zł | 76% | -48 844 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 97 793 zł | 121 | +5.2% | 94 433 zł | 71% | -55 226 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 128 140 zł | 100 | -2.8% | 22 466 zł | 79% | -43 932 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 101 652 zł | 109 | +3.2% | 90 361 zł | 72% | -51 086 zł | 0.496 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 100 096 zł | 116 | +1.6% | 85 198 zł | 71% | -56 611 zł | 0.509 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 93 689 zł | 133 | +7.3% | 98 754 zł | 68% | -59 616 zł | 0.512 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 111 183 zł | 100 | -0.9% | 68 139 zł | 75% | -47 408 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 104 195 zł | 104 | -0.4% | 80 882 zł | 72% | -52 226 zł | 0.546 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 94 790 zł | 112 | +2.6% | 106 116 zł | 71% | -54 091 zł | 0.558 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 90 706 zł | 124 | +4.7% | 110 415 zł | 68% | -58 458 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 98 630 zł | 100 | +0.6% | 102 065 zł | 72% | -49 972 zł | 0.592 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 87 784 zł | 116 | +3.2% | 118 538 zł | 68% | -59 098 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 91 875 zł | 104 | +1.1% | 114 230 zł | 70% | -54 721 zł | 0.630 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 320 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.16 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 76% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.