Bodzanów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 57 129 zł | 133 | -3.9% | 17 142 zł | 96% | -12 801 zł | 0.266 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 61 191 zł | 121 | -5.8% | 12 761 zł | 98% | -8427 zł | 0.288 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 55 154 zł | 124 | -6.3% | 21 020 zł | 96% | -13 089 zł | 0.353 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 65 011 zł | 109 | -7.7% | 8629 zł | 99% | -4301 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 49 394 zł | 121 | -3.9% | 30 573 zł | 92% | -15 414 zł | 0.382 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 59 197 zł | 112 | -8.1% | 16 695 zł | 98% | -8736 zł | 0.403 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 45 342 zł | 133 | -1.9% | 34 869 zł | 87% | -19 776 zł | 0.406 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 53 203 zł | 109 | -5.8% | 26 564 zł | 96% | -11 301 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 52 830 zł | 116 | -7.7% | 24 703 zł | 93% | -14 592 zł | 0.432 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 43 726 zł | 124 | -4.4% | 38 406 zł | 87% | -19 837 zł | 0.459 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 47 758 zł | 112 | -6.3% | 34 170 zł | 92% | -15 496 zł | 0.468 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 40 679 zł | 121 | -2.4% | 44 032 zł | 86% | -20 569 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 44 481 zł | 109 | -4.4% | 40 030 zł | 91% | -16 465 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 62 998 zł | 100 | -10.0% | 12 618 zł | 99% | -4631 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 56 881 zł | 104 | -9.5% | 20 369 zł | 98% | -10 229 zł | 0.492 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 51 549 zł | 100 | -8.1% | 30 181 zł | 96% | -11 403 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 41 619 zł | 116 | -5.8% | 41 761 zł | 86% | -21 197 zł | 0.523 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 36 636 zł | 133 | -0.4% | 48 280 zł | 83% | -24 921 zł | 0.529 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 45 660 zł | 104 | -7.7% | 37 517 zł | 91% | -16 847 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 39 310 zł | 112 | -4.8% | 47 230 zł | 86% | -20 483 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 35 285 zł | 124 | -2.9% | 51 457 zł | 83% | -24 814 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 43 093 zł | 100 | -6.7% | 43 248 zł | 91% | -16 399 zł | 0.574 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 33 340 zł | 116 | -4.4% | 54 571 zł | 82% | -26 069 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 37 373 zł | 104 | -6.3% | 50 336 zł | 84% | -21 728 zł | 0.618 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 315 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.89 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 13% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.