Bielsk
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 105 557 zł | 133 | +0.7% | 18 745 zł | 78% | -49 578 zł | 0.232 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 109 878 zł | 121 | -1.3% | 14 105 zł | 79% | -44 938 zł | 0.272 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 102 003 zł | 124 | -1.8% | 29 130 zł | 78% | -48 971 zł | 0.331 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 113 951 zł | 109 | -3.3% | 9720 zł | 80% | -40 553 zł | 0.362 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 93 195 zł | 121 | +0.7% | 52 598 zł | 76% | -49 658 zł | 0.369 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 88 885 zł | 133 | +2.7% | 57 149 zł | 73% | -54 285 zł | 0.381 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 106 302 zł | 112 | -3.8% | 24 589 zł | 79% | -44 355 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 97 257 zł | 109 | -1.3% | 48 300 zł | 78% | -45 287 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 98 637 zł | 116 | -3.3% | 37 115 zł | 77% | -50 060 zł | 0.414 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 85 825 zł | 124 | +0.2% | 67 270 zł | 73% | -53 516 zł | 0.445 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 90 113 zł | 112 | -1.8% | 62 743 zł | 75% | -48 914 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 80 854 zł | 121 | +2.2% | 81 717 zł | 72% | -53 140 zł | 0.484 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 102 946 zł | 104 | -5.2% | 32 565 zł | 79% | -45 434 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 110 354 zł | 100 | -5.7% | 20 302 zł | 80% | -39 994 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 84 907 zł | 109 | +0.2% | 77 428 zł | 75% | -48 779 zł | 0.493 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 82 757 zł | 116 | -1.3% | 74 600 zł | 72% | -54 500 zł | 0.513 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 76 553 zł | 133 | +4.2% | 86 259 zł | 70% | -57 757 zł | 0.515 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 94 154 zł | 100 | -3.8% | 58 468 zł | 78% | -44 566 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 87 054 zł | 104 | -3.3% | 70 063 zł | 75% | -49 888 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 78 138 zł | 112 | -0.3% | 91 042 zł | 72% | -52 276 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 73 859 zł | 124 | +1.7% | 95 560 zł | 70% | -56 868 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 82 170 zł | 100 | -2.3% | 86 777 zł | 75% | -47 938 zł | 0.587 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 71 012 zł | 116 | +0.2% | 102 402 zł | 69% | -57 776 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 75 300 zł | 104 | -1.8% | 97 875 zł | 71% | -53 174 zł | 0.627 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 337 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.54 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 66% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.