HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Chlewiska

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy5425 mieszkańcówdochody własne 7915 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.96% do 0.41%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-4.99% do 25.52%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka75 881 zł133-8.0%18 826 zł76%-51 497 zł0.250
●RozwójProgramPodwyżka80 179 zł121-9.9%14 157 zł78%-46 828 zł0.281
Szeroki programBez zmianPodwyżka73 148 zł124-10.3%26 285 zł76%-50 955 zł0.343
●Bez zmianProgramPodwyżka84 230 zł109-11.7%9744 zł79%-42 414 zł0.365
RozwójProgramBez zmian66 016 zł121-8.0%43 825 zł73%-51 538 zł0.376
●Szeroki programProgramBez zmian61 730 zł133-6.2%48 338 zł71%-56 191 zł0.394
RozwójBez zmianPodwyżka77 426 zł112-12.1%21 673 zł78%-46 310 zł0.399
Bez zmianProgramBez zmian70 055 zł109-9.9%39 564 zł77%-47 139 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka70 262 zł116-11.7%32 478 zł75%-52 125 zł0.424
Szeroki programBez zmianBez zmian59 423 zł124-8.5%55 765 zł71%-55 485 zł0.452
RozwójBez zmianBez zmian63 689 zł112-10.3%51 275 zł73%-50 855 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka88 494 zł96-13.6%5035 zł82%-37 706 zł0.484
RozwójProgramObniżka55 546 zł121-6.6%66 497 zł69%-55 012 zł0.485
Bez zmianBez zmianPodwyżka81 457 zł100-13.9%17 314 zł79%-41 918 zł0.488
OgraniczenieProgramBez zmian74 304 zł96-11.9%35 047 zł78%-42 450 zł0.488
RozwójWstrzymaniePodwyżka74 549 zł104-13.4%27 854 zł77%-47 468 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka59 576 zł109-8.5%62 246 zł73%-50 624 zł0.490
Szeroki programWstrzymanieBez zmian56 796 zł116-9.9%61 508 zł69%-56 548 zł0.519
Bez zmianBez zmianBez zmian67 708 zł100-12.1%47 036 zł77%-46 478 zł0.519
●Szeroki programProgramObniżka51 269 zł133-4.7%71 001 zł67%-59 654 zł0.522
OgraniczenieProgramObniżka63 814 zł96-10.5%57 742 zł76%-45 949 zł0.537
RozwójWstrzymanieBez zmian61 070 zł104-11.7%57 008 zł73%-51 907 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka53 534 zł112-9.0%73 297 zł69%-54 208 zł0.552
Szeroki programBez zmianObniżka49 278 zł124-7.1%77 778 zł67%-58 827 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka78 589 zł92-15.2%23 548 zł78%-43 066 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka57 545 zł100-10.8%69 068 zł72%-49 842 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian78 455 zł83-13.9%30 861 zł80%-37 878 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka85 697 zł87-15.8%12 796 zł81%-37 236 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian71 933 zł87-14.1%42 546 zł78%-41 815 zł0.607
Bez zmianWstrzymanieBez zmian65 098 zł92-13.4%52 759 zł76%-47 519 zł0.608
Szeroki programWstrzymanieObniżka46 842 zł116-8.5%83 131 zł65%-59 811 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka92 659 zł83-15.6%514 zł83%-33 116 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka67 954 zł83-12.6%53 731 zł77%-41 390 zł0.619
RozwójWstrzymanieObniżka51 107 zł104-10.3%78 641 zł68%-55 180 zł0.623
OgraniczenieBez zmianObniżka61 759 zł87-12.7%64 712 zł76%-45 193 zł0.643
Bez zmianWstrzymanieObniżka55 126 zł92-12.1%74 402 zł72%-50 804 zł0.662
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka82 840 zł79-17.1%19 029 zł80%-38 369 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian69 334 zł79-15.4%48 257 zł77%-42 841 zł0.699
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian76 061 zł74-16.0%38 553 zł79%-37 268 zł0.716
OgraniczenieWstrzymanieObniżka59 351 zł79-14.1%69 963 zł74%-46 141 zł0.732
Głębokie cięcieBez zmianObniżka65 877 zł74-14.8%60 771 zł77%-40 659 zł0.733
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka89 840 zł74-17.7%8568 zł83%-32 671 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian73 473 zł66-17.3%44 183 zł79%-38 281 zł0.807
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka86 994 zł66-19.0%14 720 zł82%-33 790 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka63 480 zł66-16.0%66 012 zł77%-41 594 zł0.824

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 336 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.02 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 71% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.