Chotcza
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 188 235 zł | 133 | -6.4% | 22 940 zł | 90% | -36 768 zł | 0.204 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 193 454 zł | 121 | -8.3% | 17 206 zł | 94% | -31 045 zł | 0.259 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 181 462 zł | 124 | -8.7% | 38 924 zł | 90% | -37 618 zł | 0.315 | |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 166 698 zł | 121 | -6.4% | 72 528 zł | 86% | -40 695 zł | 0.357 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 198 405 zł | 109 | -10.1% | 11 751 zł | 96% | -25 601 zł | 0.358 |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 161 496 zł | 133 | -4.5% | 78 064 zł | 85% | -46 396 zł | 0.358 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 186 652 zł | 112 | -10.6% | 33 307 zł | 92% | -31 929 zł | 0.387 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 175 775 zł | 116 | -10.1% | 50 494 zł | 88% | -40 103 zł | 0.402 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 171 632 zł | 109 | -8.3% | 67 268 zł | 90% | -35 271 zł | 0.404 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 155 510 zł | 124 | -6.9% | 93 173 zł | 85% | -46 926 zł | 0.433 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 160 682 zł | 112 | -8.7% | 87 671 zł | 86% | -41 258 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 146 899 zł | 121 | -5.0% | 114 025 zł | 84% | -47 812 zł | 0.480 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 180 977 zł | 104 | -11.9% | 44 958 zł | 91% | -34 398 zł | 0.480 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 191 573 zł | 100 | -12.3% | 28 060 zł | 95% | -26 517 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 151 821 zł | 109 | -6.9% | 108 778 zł | 85% | -42 403 zł | 0.497 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 141 710 zł | 133 | -3.1% | 119 546 zł | 82% | -53 498 zł | 0.501 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 150 296 zł | 116 | -8.3% | 103 906 zł | 84% | -49 208 zł | 0.506 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 165 587 zł | 100 | -10.6% | 82 443 zł | 89% | -35 867 zł | 0.524 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 155 481 zł | 104 | -10.1% | 98 390 zł | 86% | -43 524 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 136 309 zł | 124 | -5.5% | 133 489 zł | 82% | -53 791 zł | 0.555 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 141 468 zł | 112 | -7.3% | 128 000 zł | 83% | -48 139 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 146 360 zł | 100 | -9.2% | 122 786 zł | 85% | -42 763 zł | 0.598 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 131 447 zł | 116 | -6.9% | 143 526 zł | 81% | -55 924 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 136 619 zł | 104 | -8.7% | 138 024 zł | 83% | -50 256 zł | 0.636 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 414 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 9.71 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 30% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.