HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Chotcza

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy2160 mieszkańcówdochody własne 11 457 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.39% do 0.2%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów0% do 29.59%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka188 235 zł133-6.4%22 940 zł90%-36 768 zł0.204
●RozwójProgramPodwyżka193 454 zł121-8.3%17 206 zł94%-31 045 zł0.259
Szeroki programBez zmianPodwyżka181 462 zł124-8.7%38 924 zł90%-37 618 zł0.315
RozwójProgramBez zmian166 698 zł121-6.4%72 528 zł86%-40 695 zł0.357
●Bez zmianProgramPodwyżka198 405 zł109-10.1%11 751 zł96%-25 601 zł0.358
●Szeroki programProgramBez zmian161 496 zł133-4.5%78 064 zł85%-46 396 zł0.358
RozwójBez zmianPodwyżka186 652 zł112-10.6%33 307 zł92%-31 929 zł0.387
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka175 775 zł116-10.1%50 494 zł88%-40 103 zł0.402
Bez zmianProgramBez zmian171 632 zł109-8.3%67 268 zł90%-35 271 zł0.404
Szeroki programBez zmianBez zmian155 510 zł124-6.9%93 173 zł85%-46 926 zł0.433
RozwójBez zmianBez zmian160 682 zł112-8.7%87 671 zł86%-41 258 zł0.462
RozwójProgramObniżka146 899 zł121-5.0%114 025 zł84%-47 812 zł0.480
RozwójWstrzymaniePodwyżka180 977 zł104-11.9%44 958 zł91%-34 398 zł0.480
●OgraniczenieProgramPodwyżka203 749 zł96-12.1%5792 zł97%-19 655 zł0.482
Bez zmianBez zmianPodwyżka191 573 zł100-12.3%28 060 zł95%-26 517 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian176 954 zł96-10.3%61 553 zł94%-29 351 zł0.492
Bez zmianProgramObniżka151 821 zł109-6.9%108 778 zł85%-42 403 zł0.497
●Szeroki programProgramObniżka141 710 zł133-3.1%119 546 zł82%-53 498 zł0.501
Szeroki programWstrzymanieBez zmian150 296 zł116-8.3%103 906 zł84%-49 208 zł0.506
Bez zmianBez zmianBez zmian165 587 zł100-10.6%82 443 zł89%-35 867 zł0.524
RozwójWstrzymanieBez zmian155 481 zł104-10.1%98 390 zł86%-43 524 zł0.548
OgraniczenieProgramObniżka157 127 zł96-8.9%103 081 zł88%-36 503 zł0.553
Szeroki programBez zmianObniżka136 309 zł124-5.5%133 489 zł82%-53 791 zł0.555
RozwójBez zmianObniżka141 468 zł112-7.3%128 000 zł83%-48 139 zł0.561
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka185 911 zł92-13.7%39 698 zł95%-28 970 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka146 360 zł100-9.2%122 786 zł85%-42 763 zł0.598
Głębokie cięcieProgramBez zmian182 136 zł83-12.3%56 355 zł96%-23 597 zł0.602
OgraniczenieBez zmianPodwyżka196 883 zł87-14.3%22 359 zł97%-20 609 zł0.605
Szeroki programWstrzymanieObniżka131 447 zł116-6.9%143 526 zł81%-55 924 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka208 951 zł83-14.1%0 zł98%-13 876 zł0.616
Bez zmianWstrzymanieBez zmian160 398 zł92-11.9%93 148 zł88%-38 118 zł0.617
OgraniczenieBez zmianBez zmian170 875 zł87-12.5%76 766 zł92%-29 985 zł0.617
RozwójWstrzymanieObniżka136 619 zł104-8.7%138 024 zł83%-50 256 zł0.636
Głębokie cięcieProgramObniżka162 294 zł83-11.0%98 167 zł91%-30 767 zł0.638
OgraniczenieBez zmianObniżka151 633 zł87-11.2%117 369 zł87%-36 900 zł0.667
Bez zmianWstrzymanieObniżka141 524 zł92-10.6%132 796 zł84%-44 864 zł0.683
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka191 237 zł79-15.6%33 979 zł97%-23 041 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian165 702 zł79-13.8%87 453 zł91%-32 216 zł0.711
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian176 024 zł74-14.5%71 858 zł95%-24 268 zł0.727
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka202 052 zł74-16.3%17 072 zł98%-14 866 zł0.734
OgraniczenieWstrzymanieObniżka146 812 zł79-12.5%127 256 zł86%-38 982 zł0.757
Głębokie cięcieBez zmianObniżka156 767 zł74-13.2%112 499 zł90%-31 202 zł0.758
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian170 867 zł66-15.8%82 426 zł95%-26 480 zł0.821
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka196 422 zł66-17.5%28 573 zł98%-17 280 zł0.822
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka151 961 zł66-14.5%122 373 zł89%-33 265 zł0.851

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 414 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 9.71 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 30% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.