Białobrzegi
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 52 849 zł | 133 | -3.3% | 17 290 zł | 79% | -34 137 zł | 0.270 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 56 895 zł | 121 | -5.2% | 12 941 zł | 81% | -29 788 zł | 0.291 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 51 020 zł | 124 | -5.7% | 21 838 zł | 79% | -33 762 zł | 0.355 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 60 700 zł | 109 | -7.1% | 8840 zł | 84% | -25 687 zł | 0.368 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 45 530 zł | 121 | -3.3% | 33 385 zł | 77% | -34 847 zł | 0.384 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 55 048 zł | 112 | -7.5% | 17 539 zł | 81% | -29 434 zł | 0.404 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 41 494 zł | 133 | -1.3% | 37 627 zł | 75% | -39 183 zł | 0.409 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 49 325 zł | 109 | -5.2% | 29 390 zł | 80% | -30 758 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 48 790 zł | 116 | -7.1% | 26 052 zł | 78% | -34 862 zł | 0.434 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 40 011 zł | 124 | -3.7% | 42 109 zł | 74% | -38 638 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 44 028 zł | 112 | -5.7% | 37 888 zł | 76% | -34 322 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 40 921 zł | 109 | -3.7% | 44 984 zł | 76% | -34 498 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 37 134 zł | 121 | -1.8% | 48 971 zł | 73% | -38 578 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 58 834 zł | 100 | -9.4% | 13 486 zł | 84% | -25 353 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 52 825 zł | 104 | -8.9% | 21 743 zł | 81% | -30 524 zł | 0.492 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 47 805 zł | 100 | -7.5% | 33 913 zł | 79% | -30 254 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 37 990 zł | 116 | -5.2% | 45 988 zł | 73% | -39 628 zł | 0.524 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 33 105 zł | 133 | +0.2% | 53 204 zł | 69% | -42 905 zł | 0.531 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 42 016 zł | 104 | -7.1% | 41 759 zł | 76% | -35 303 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 35 888 zł | 112 | -4.2% | 53 017 zł | 73% | -37 927 zł | 0.549 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 31 878 zł | 124 | -2.3% | 57 229 zł | 69% | -42 234 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 39 657 zł | 100 | -6.1% | 49 050 zł | 76% | -33 868 zł | 0.573 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 30 013 zł | 116 | -3.7% | 60 834 zł | 67% | -43 144 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 34 031 zł | 104 | -5.7% | 56 614 zł | 72% | -38 828 zł | 0.617 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 314 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.37 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 64% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.