Brańszczyk
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 68 087 zł | 133 | -0.2% | 18 036 zł | 73% | -48 283 zł | 0.257 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 72 235 zł | 121 | -2.2% | 13 597 zł | 75% | -43 843 zł | 0.284 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 65 751 zł | 124 | -2.7% | 24 783 zł | 73% | -47 536 zł | 0.347 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 76 139 zł | 109 | -4.1% | 9408 zł | 78% | -39 654 zł | 0.366 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 59 267 zł | 121 | -0.2% | 41 497 zł | 71% | -47 980 zł | 0.379 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 55 130 zł | 133 | +1.8% | 45 856 zł | 68% | -52 407 zł | 0.399 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 69 879 zł | 112 | -4.6% | 20 434 zł | 75% | -43 119 zł | 0.400 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 63 160 zł | 109 | -2.2% | 37 386 zł | 74% | -43 803 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 63 179 zł | 116 | -4.1% | 30 611 zł | 72% | -48 449 zł | 0.427 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 53 183 zł | 124 | -0.7% | 52 732 zł | 68% | -51 517 zł | 0.455 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 57 301 zł | 112 | -2.7% | 48 395 zł | 71% | -47 112 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 49 681 zł | 121 | +1.3% | 62 825 zł | 67% | -51 031 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 73 763 zł | 100 | -6.5% | 16 333 zł | 78% | -38 951 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 53 567 zł | 109 | -0.7% | 58 723 zł | 70% | -46 863 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 67 315 zł | 104 | -6.1% | 26 253 zł | 75% | -44 022 zł | 0.490 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 61 174 zł | 100 | -4.6% | 44 306 zł | 74% | -42 957 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 50 848 zł | 116 | -2.2% | 58 069 zł | 67% | -52 338 zł | 0.520 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 45 552 zł | 133 | +3.3% | 67 176 zł | 64% | -55 448 zł | 0.525 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 54 973 zł | 104 | -4.1% | 53 723 zł | 70% | -47 923 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 48 003 zł | 112 | -1.2% | 69 111 zł | 67% | -50 058 zł | 0.551 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 43 894 zł | 124 | +0.8% | 73 440 zł | 64% | -54 454 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 51 870 zł | 100 | -3.2% | 65 031 zł | 70% | -45 912 zł | 0.578 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 41 733 zł | 116 | -0.7% | 78 411 zł | 64% | -55 206 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 45 851 zł | 104 | -2.7% | 74 073 zł | 66% | -50 801 zł | 0.621 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 323 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.92 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 81% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.