Czernice Borowe
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 208 542 zł | 133 | -8.0% | 21 777 zł | 75% | -80 209 zł | 0.197 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 213 366 zł | 121 | -9.9% | 16 467 zł | 78% | -74 899 zł | 0.256 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 201 623 zł | 124 | -10.3% | 44 223 zł | 75% | -79 445 zł | 0.310 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 181 731 zł | 133 | -6.2% | 97 176 zł | 73% | -84 690 zł | 0.353 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 186 541 zł | 121 | -8.0% | 92 087 zł | 74% | -79 400 zł | 0.354 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 217 932 zł | 109 | -11.7% | 11 426 zł | 79% | -69 858 zł | 0.357 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 206 422 zł | 112 | -12.1% | 39 147 zł | 78% | -74 164 zł | 0.385 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 196 030 zł | 116 | -11.7% | 59 984 zł | 74% | -80 803 zł | 0.397 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 191 091 zł | 109 | -9.9% | 87 264 zł | 75% | -74 378 zł | 0.403 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 175 584 zł | 124 | -8.5% | 119 100 zł | 73% | -83 762 zł | 0.430 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 180 367 zł | 112 | -10.3% | 114 040 zł | 74% | -78 500 zł | 0.461 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 200 840 zł | 104 | -13.5% | 54 895 zł | 76% | -75 507 zł | 0.478 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 166 660 zł | 121 | -6.6% | 149 334 zł | 72% | -82 721 zł | 0.480 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 210 962 zł | 100 | -13.9% | 34 335 zł | 79% | -69 151 zł | 0.484 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 161 862 zł | 133 | -4.8% | 154 410 zł | 70% | -87 997 zł | 0.499 |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 171 199 zł | 109 | -8.5% | 144 522 zł | 74% | -77 713 zł | 0.499 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 170 453 zł | 116 | -9.9% | 133 633 zł | 72% | -85 009 zł | 0.503 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 184 893 zł | 100 | -12.1% | 109 245 zł | 75% | -73 506 zł | 0.525 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 175 248 zł | 104 | -11.7% | 128 561 zł | 74% | -79 733 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 156 287 zł | 124 | -7.1% | 174 788 zł | 70% | -86 948 zł | 0.555 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 161 060 zł | 112 | -9.0% | 169 740 zł | 72% | -81 700 zł | 0.563 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 165 574 zł | 100 | -10.8% | 165 075 zł | 74% | -76 720 zł | 0.602 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 151 501 zł | 116 | -8.5% | 188 403 zł | 69% | -88 113 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 156 285 zł | 104 | -10.3% | 183 343 zł | 71% | -82 852 zł | 0.638 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 381 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.29 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 75% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.