Chorzele
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 78 473 zł | 133 | -7.1% | 19 148 zł | 80% | -44 434 zł | 0.248 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 82 867 zł | 121 | -8.9% | 14 303 zł | 83% | -39 604 zł | 0.280 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 75 571 zł | 124 | -9.4% | 26 376 zł | 80% | -44 294 zł | 0.342 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 87 012 zł | 109 | -10.8% | 9720 zł | 84% | -35 031 zł | 0.364 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 68 134 zł | 121 | -7.1% | 42 333 zł | 78% | -45 511 zł | 0.375 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 63 752 zł | 133 | -5.2% | 46 955 zł | 77% | -50 325 zł | 0.392 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 79 943 zł | 112 | -11.2% | 21 606 zł | 82% | -39 487 zł | 0.398 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 72 266 zł | 109 | -8.9% | 37 981 zł | 80% | -40 955 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 72 540 zł | 116 | -10.8% | 32 307 zł | 79% | -45 790 zł | 0.424 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 61 295 zł | 124 | -7.6% | 53 763 zł | 77% | -49 982 zł | 0.451 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 65 654 zł | 112 | -9.4% | 49 181 zł | 78% | -45 192 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 57 244 zł | 121 | -5.7% | 63 663 zł | 76% | -49 868 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 84 067 zł | 100 | -13.0% | 17 092 zł | 84% | -34 938 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 76 922 zł | 104 | -12.6% | 27 524 zł | 82% | -40 971 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 61 367 zł | 109 | -7.6% | 59 321 zł | 78% | -45 324 zł | 0.490 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 58 533 zł | 116 | -8.9% | 59 205 zł | 76% | -51 347 zł | 0.518 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 69 765 zł | 100 | -11.2% | 44 852 zł | 80% | -40 659 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 52 872 zł | 133 | -3.8% | 68 260 zł | 73% | -54 669 zł | 0.520 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 62 902 zł | 104 | -10.8% | 54 618 zł | 78% | -46 545 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 55 094 zł | 112 | -8.0% | 69 893 zł | 76% | -49 399 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 50 744 zł | 124 | -6.2% | 74 466 zł | 73% | -54 177 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 59 196 zł | 100 | -9.9% | 65 574 zł | 78% | -44 878 zł | 0.581 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 48 182 zł | 116 | -7.6% | 79 525 zł | 71% | -55 445 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 52 542 zł | 104 | -9.4% | 74 943 zł | 75% | -50 655 zł | 0.623 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 344 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.36 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 60% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.