HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Chorzele

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy9184 mieszkańcówdochody własne 8273 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-3.83% do 1.42%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-2.1% do 23.7%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka78 473 zł133-7.1%19 148 zł80%-44 434 zł0.248
●RozwójProgramPodwyżka82 867 zł121-8.9%14 303 zł83%-39 604 zł0.280
Szeroki programBez zmianPodwyżka75 571 zł124-9.4%26 376 zł80%-44 294 zł0.342
●Bez zmianProgramPodwyżka87 012 zł109-10.8%9720 zł84%-35 031 zł0.364
RozwójProgramBez zmian68 134 zł121-7.1%42 333 zł78%-45 511 zł0.375
●Szeroki programProgramBez zmian63 752 zł133-5.2%46 955 zł77%-50 325 zł0.392
RozwójBez zmianPodwyżka79 943 zł112-11.2%21 606 zł82%-39 487 zł0.398
Bez zmianProgramBez zmian72 266 zł109-8.9%37 981 zł80%-40 955 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka72 540 zł116-10.8%32 307 zł79%-45 790 zł0.424
Szeroki programBez zmianBez zmian61 295 zł124-7.6%53 763 zł77%-49 982 zł0.451
RozwójBez zmianBez zmian65 654 zł112-9.4%49 181 zł78%-45 192 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka91 388 zł96-12.7%4817 zł87%-30 128 zł0.484
RozwójProgramObniżka57 244 zł121-5.7%63 663 zł76%-49 868 zł0.485
Bez zmianBez zmianPodwyżka84 067 zł100-13.0%17 092 zł84%-34 938 zł0.488
OgraniczenieProgramBez zmian76 626 zł96-10.9%33 356 zł83%-36 072 zł0.488
RozwójWstrzymaniePodwyżka76 922 zł104-12.6%27 524 zł82%-40 971 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka61 367 zł109-7.6%59 321 zł78%-45 324 zł0.490
Szeroki programWstrzymanieBez zmian58 533 zł116-8.9%59 205 zł76%-51 347 zł0.518
Bez zmianBez zmianBez zmian69 765 zł100-11.2%44 852 zł80%-40 659 zł0.519
●Szeroki programProgramObniżka52 872 zł133-3.8%68 260 zł73%-54 669 zł0.520
OgraniczenieProgramObniżka65 716 zł96-9.6%54 709 zł79%-40 457 zł0.537
RozwójWstrzymanieBez zmian62 902 zł104-10.8%54 618 zł78%-46 545 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka55 094 zł112-8.0%69 893 zł76%-49 399 zł0.553
Szeroki programBez zmianObniżka50 744 zł124-6.2%74 466 zł73%-54 177 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka81 055 zł92-14.3%22 998 zł84%-36 409 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka59 196 zł100-9.9%65 574 zł78%-44 878 zł0.581
Głębokie cięcieProgramBez zmian80 885 zł83-13.0%29 026 zł85%-31 316 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka88 419 zł87-14.9%12 321 zł87%-30 061 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian74 101 zł87-13.2%40 254 zł83%-35 803 zł0.607
Bez zmianWstrzymanieBez zmian67 023 zł92-12.6%50 283 zł79%-41 999 zł0.609
Szeroki programWstrzymanieObniżka48 182 zł116-7.6%79 525 zł71%-55 445 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka95 661 zł83-14.7%114 zł90%-25 351 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka69 963 zł83-11.7%50 526 zł82%-35 714 zł0.620
RozwójWstrzymanieObniżka52 542 zł104-9.4%74 943 zł75%-50 655 zł0.623
OgraniczenieBez zmianObniżka63 521 zł87-11.8%61 056 zł79%-40 038 zł0.644
Bez zmianWstrzymanieObniżka56 653 zł92-11.2%70 614 zł77%-46 122 zł0.663
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka85 418 zł79-16.2%18 290 zł86%-31 516 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian71 370 zł79-14.5%45 665 zł82%-37 128 zł0.699
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian78 336 zł74-15.2%36 118 zł85%-31 073 zł0.716
OgraniczenieWstrzymanieObniżka60 989 zł79-13.2%66 023 zł79%-41 267 zł0.733
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka92 668 zł74-16.9%7923 zł90%-25 311 zł0.733
Głębokie cięcieBez zmianObniżka67 744 zł74-13.9%56 998 zł82%-35 322 zł0.734
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian75 616 zł66-16.5%41 443 zł84%-32 382 zł0.808
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka89 680 zł66-18.1%13 768 zł89%-26 751 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka65 224 zł66-15.2%61 955 zł81%-36 536 zł0.825

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 344 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.36 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 60% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.