Brok
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 43 944 zł | 133 | -9.4% | 19 550 zł | 62% | -69 448 zł | 0.277 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 48 262 zł | 121 | -11.2% | 14 811 zł | 65% | -64 710 zł | 0.294 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 42 103 zł | 124 | -11.7% | 25 019 zł | 62% | -68 495 zł | 0.360 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 52 333 zł | 109 | -13.0% | 10 328 zł | 68% | -60 227 zł | 0.370 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 36 713 zł | 121 | -9.4% | 39 194 zł | 61% | -68 153 zł | 0.385 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 46 400 zł | 112 | -13.5% | 20 339 zł | 64% | -63 779 zł | 0.406 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 40 771 zł | 109 | -11.2% | 34 922 zł | 62% | -63 685 zł | 0.411 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 32 407 zł | 133 | -7.6% | 43 718 zł | 58% | -72 875 zł | 0.412 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 39 726 zł | 116 | -13.0% | 30 339 zł | 61% | -69 473 zł | 0.439 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 30 919 zł | 124 | -9.9% | 49 671 zł | 58% | -71 792 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 35 205 zł | 112 | -11.7% | 45 170 zł | 60% | -67 093 zł | 0.469 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 32 229 zł | 109 | -9.9% | 54 130 zł | 59% | -66 238 zł | 0.485 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 28 179 zł | 121 | -8.0% | 58 393 zł | 57% | -70 693 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 50 451 zł | 100 | -15.2% | 15 912 zł | 67% | -59 318 zł | 0.490 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 44 033 zł | 104 | -14.8% | 25 647 zł | 63% | -64 745 zł | 0.495 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 39 243 zł | 100 | -13.5% | 40 921 zł | 62% | -62 648 zł | 0.516 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 28 759 zł | 116 | -11.2% | 54 555 zł | 57% | -72 684 zł | 0.526 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 23 882 zł | 133 | -6.2% | 62 907 zł | 56% | -75 403 zł | 0.531 |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 26 933 zł | 112 | -10.3% | 63 810 zł | 57% | -69 539 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 33 053 zł | 104 | -13.0% | 50 049 zł | 60% | -67 973 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 22 657 zł | 124 | -8.5% | 68 301 zł | 55% | -74 227 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 30 963 zł | 100 | -12.1% | 59 570 zł | 59% | -65 106 zł | 0.570 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 20 656 zł | 116 | -9.9% | 72 849 zł | 55% | -75 054 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 24 942 zł | 104 | -11.7% | 68 348 zł | 56% | -70 355 zł | 0.616 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 337 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.28 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.