HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Brok

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy2534 mieszkańcówdochody własne 7932 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-4.02% do 1.11%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-9.15% do 22.65%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka43 944 zł133-9.4%19 550 zł62%-69 448 zł0.277
●RozwójProgramPodwyżka48 262 zł121-11.2%14 811 zł65%-64 710 zł0.294
Szeroki programBez zmianPodwyżka42 103 zł124-11.7%25 019 zł62%-68 495 zł0.360
●Bez zmianProgramPodwyżka52 333 zł109-13.0%10 328 zł68%-60 227 zł0.370
RozwójProgramBez zmian36 713 zł121-9.4%39 194 zł61%-68 153 zł0.385
RozwójBez zmianPodwyżka46 400 zł112-13.5%20 339 zł64%-63 779 zł0.406
Bez zmianProgramBez zmian40 771 zł109-11.2%34 922 zł62%-63 685 zł0.411
●Szeroki programProgramBez zmian32 407 zł133-7.6%43 718 zł58%-72 875 zł0.412
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka39 726 zł116-13.0%30 339 zł61%-69 473 zł0.439
Szeroki programBez zmianBez zmian30 919 zł124-9.9%49 671 zł58%-71 792 zł0.463
RozwójBez zmianBez zmian35 205 zł112-11.7%45 170 zł60%-67 093 zł0.469
Bez zmianProgramObniżka32 229 zł109-9.9%54 130 zł59%-66 238 zł0.485
●OgraniczenieProgramPodwyżka56 621 zł96-14.9%5532 zł70%-55 431 zł0.485
OgraniczenieProgramBez zmian45 045 zł96-13.2%30 393 zł65%-58 909 zł0.486
RozwójProgramObniżka28 179 zł121-8.0%58 393 zł57%-70 693 zł0.487
Bez zmianBez zmianPodwyżka50 451 zł100-15.2%15 912 zł67%-59 318 zł0.490
RozwójWstrzymaniePodwyżka44 033 zł104-14.8%25 647 zł63%-64 745 zł0.495
Bez zmianBez zmianBez zmian39 243 zł100-13.5%40 921 zł62%-62 648 zł0.516
Szeroki programWstrzymanieBez zmian28 759 zł116-11.2%54 555 zł57%-72 684 zł0.526
OgraniczenieProgramObniżka36 491 zł96-11.9%49 614 zł62%-61 477 zł0.528
●Szeroki programProgramObniżka23 882 zł133-6.2%62 907 zł56%-75 403 zł0.531
RozwójBez zmianObniżka26 933 zł112-10.3%63 810 zł57%-69 539 zł0.547
RozwójWstrzymanieBez zmian33 053 zł104-13.0%50 049 zł60%-67 973 zł0.548
Szeroki programBez zmianObniżka22 657 zł124-8.5%68 301 zł55%-74 227 zł0.562
Bez zmianBez zmianObniżka30 963 zł100-12.1%59 570 zł59%-65 106 zł0.570
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka48 093 zł92-16.5%21 208 zł66%-60 272 zł0.581
Głębokie cięcieProgramBez zmian49 219 zł83-15.2%26 164 zł68%-54 255 zł0.592
OgraniczenieBez zmianBez zmian43 493 zł87-15.4%36 417 zł65%-57 898 zł0.602
OgraniczenieBez zmianPodwyżka54 716 zł87-17.1%11 271 zł70%-54 547 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian37 101 zł92-14.8%45 796 zł62%-63 516 zł0.605
Głębokie cięcieProgramObniżka40 654 zł83-13.9%45 538 zł64%-56 837 zł0.608
Szeroki programWstrzymanieObniżka20 656 zł116-9.9%72 849 zł55%-75 054 zł0.615
RozwójWstrzymanieObniżka24 942 zł104-11.7%68 348 zł56%-70 355 zł0.616
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka60 811 zł83-16.9%916 zł74%-50 757 zł0.616
OgraniczenieBez zmianObniżka35 201 zł87-14.1%55 172 zł62%-60 371 zł0.631
Bez zmianWstrzymanieObniżka28 980 zł92-13.5%64 098 zł59%-65 910 zł0.651
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian41 362 zł79-16.6%41 276 zł64%-58 750 zł0.693
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka52 370 zł79-18.3%16 643 zł69%-55 486 zł0.693
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian47 645 zł74-17.3%32 378 zł68%-53 269 zł0.710
OgraniczenieWstrzymanieObniżka33 230 zł79-15.4%59 630 zł61%-61 160 zł0.719
Głębokie cięcieBez zmianObniżka39 342 zł74-16.1%51 192 zł64%-55 756 zł0.720
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka58 883 zł74-19.0%6967 zł74%-49 899 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian45 525 zł66-18.6%37 161 zł67%-54 106 zł0.801
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka37 382 zł66-17.3%55 640 zł63%-56 530 zł0.810
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka56 548 zł66-20.2%12 216 zł73%-50 822 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 337 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 1.28 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 96% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.