Czerwin
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 149 483 zł | 133 | -6.0% | 20 931 zł | 70% | -82 047 zł | 0.213 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 154 070 zł | 121 | -7.9% | 15 895 zł | 72% | -77 012 zł | 0.263 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 144 445 zł | 124 | -8.4% | 37 843 zł | 70% | -80 964 zł | 0.320 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 158 403 zł | 109 | -9.7% | 11 122 zł | 74% | -72 238 zł | 0.359 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 132 910 zł | 121 | -6.0% | 75 690 zł | 68% | -80 395 zł | 0.361 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 128 337 zł | 133 | -4.1% | 80 515 zł | 67% | -85 414 zł | 0.366 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 149 008 zł | 112 | -10.2% | 33 029 zł | 72% | -75 955 zł | 0.389 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 137 230 zł | 109 | -7.9% | 71 124 zł | 70% | -75 639 zł | 0.405 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 140 070 zł | 116 | -9.7% | 50 391 zł | 69% | -82 000 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 123 913 zł | 124 | -6.5% | 97 593 zł | 67% | -84 202 zł | 0.437 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 128 463 zł | 112 | -8.4% | 92 794 zł | 68% | -79 210 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 144 644 zł | 104 | -11.6% | 45 567 zł | 71% | -76 977 zł | 0.481 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 117 237 zł | 121 | -4.6% | 121 352 zł | 66% | -82 893 zł | 0.482 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 153 318 zł | 100 | -12.0% | 28 474 zł | 74% | -71 207 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 121 547 zł | 109 | -6.5% | 116 797 zł | 67% | -78 150 zł | 0.496 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 112 674 zł | 133 | -2.7% | 126 166 zł | 65% | -87 899 zł | 0.506 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 119 909 zł | 116 | -7.9% | 109 149 zł | 66% | -85 150 zł | 0.508 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 132 759 zł | 100 | -10.2% | 88 254 zł | 70% | -74 480 zł | 0.523 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 124 469 zł | 104 | -9.7% | 104 340 zł | 68% | -80 145 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 108 708 zł | 124 | -5.1% | 141 997 zł | 64% | -86 593 zł | 0.557 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 113 247 zł | 112 | -7.0% | 137 209 zł | 66% | -81 614 zł | 0.559 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 117 534 zł | 100 | -8.8% | 132 712 zł | 67% | -76 897 zł | 0.595 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 104 979 zł | 116 | -6.5% | 152 811 zł | 64% | -87 476 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 109 529 zł | 104 | -8.4% | 148 013 zł | 65% | -82 484 zł | 0.633 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 360 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.70 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 87% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.