Baranowo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 176 775 zł | 133 | -8.1% | 21 520 zł | 70% | -88 464 zł | 0.205 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 181 470 zł | 121 | -10.0% | 16 361 zł | 71% | -83 305 zł | 0.260 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 170 876 zł | 124 | -10.4% | 42 062 zł | 70% | -87 319 zł | 0.315 | |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 157 729 zł | 121 | -8.1% | 86 977 zł | 69% | -86 577 zł | 0.358 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 185 910 zł | 109 | -11.8% | 11 467 zł | 73% | -78 411 zł | 0.358 |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 153 048 zł | 133 | -6.3% | 91 922 zł | 67% | -91 718 zł | 0.359 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 175 546 zł | 112 | -12.2% | 37 128 zł | 71% | -82 187 zł | 0.387 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 165 941 zł | 116 | -11.8% | 56 847 zł | 69% | -88 380 zł | 0.401 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 162 154 zł | 109 | -10.0% | 82 293 zł | 70% | -81 701 zł | 0.404 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 147 833 zł | 124 | -8.6% | 112 423 zł | 67% | -90 446 zł | 0.434 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 152 489 zł | 112 | -10.4% | 107 505 zł | 68% | -85 333 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 170 622 zł | 104 | -13.5% | 51 901 zł | 71% | -83 235 zł | 0.479 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 140 135 zł | 121 | -6.7% | 140 769 zł | 66% | -88 993 zł | 0.481 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 179 962 zł | 100 | -14.0% | 32 456 zł | 73% | -77 320 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 144 549 zł | 109 | -8.6% | 136 096 zł | 68% | -84 131 zł | 0.497 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 135 464 zł | 133 | -4.8% | 145 703 zł | 65% | -94 120 zł | 0.502 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 143 310 zł | 116 | -10.0% | 126 053 zł | 66% | -91 421 zł | 0.505 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 156 890 zł | 100 | -12.2% | 102 848 zł | 70% | -80 483 zł | 0.524 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 147 977 zł | 104 | -11.8% | 121 123 zł | 68% | -86 293 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 130 758 zł | 124 | -7.2% | 164 749 zł | 65% | -92 756 zł | 0.556 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 135 404 zł | 112 | -9.1% | 159 842 zł | 66% | -87 656 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 139 795 zł | 100 | -10.9% | 155 356 zł | 67% | -82 820 zł | 0.598 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 126 542 zł | 116 | -8.6% | 177 515 zł | 64% | -93 667 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 131 198 zł | 104 | -10.4% | 172 596 zł | 65% | -88 553 zł | 0.635 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 370 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.78 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 87% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.