Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat ostrołęcki

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy87 397 mieszkańcówdochody własne 8187 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.78% do 0.53%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-3.12% do 23.45%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	75 587 zł	132	+3.7%	25 288 zł	80%	-37 561 zł	0.285
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	72 513 zł	137	+3.7%	27 583 zł	79%	-39 856 zł	0.310
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	78 536 zł	119	+1.6%	21 156 zł	82%	-33 429 zł	0.319
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	69 503 zł	150	+5.8%	31 784 zł	78%	-44 057 zł	0.327
	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	75 427 zł	123	+1.4%	23 543 zł	81%	-35 779 zł	0.339
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	81 948 zł	110	+0.6%	18 415 zł	83%	-30 688 zł	0.344
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	81 392 zł	105	-0.6%	17 174 zł	83%	-29 418 zł	0.391
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	80 463 zł	108	-1.1%	18 047 zł	83%	-30 293 zł	0.399
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	61 825 zł	127	+2.9%	48 749 zł	77%	-42 350 zł	0.450
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	64 897 zł	114	+0.8%	46 767 zł	79%	-38 173 zł	0.468
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	58 891 zł	132	+2.9%	53 074 zł	75%	-44 581 zł	0.476
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	68 164 zł	105	-0.2%	42 026 zł	79%	-35 502 zł	0.478
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	55 758 zł	145	+4.9%	55 124 zł	73%	-48 827 zł	0.491
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	61 926 zł	118	+0.6%	51 125 zł	77%	-40 459 zł	0.492
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	67 876 zł	100	-1.4%	44 881 zł	80%	-34 116 zł	0.517
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	66 944 zł	103	-1.9%	45 771 zł	79%	-34 994 zł	0.526
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	54 402 zł	123	+2.3%	63 988 zł	74%	-45 152 zł	0.542
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	57 549 zł	110	+0.3%	61 866 zł	77%	-40 941 zł	0.556
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	60 747 zł	101	-0.7%	57 260 zł	78%	-38 298 zł	0.563
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	51 539 zł	128	+2.3%	68 178 zł	72%	-47 353 zł	0.568
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	54 648 zł	114	+0.1%	66 090 zł	75%	-43 197 zł	0.581
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	48 331 zł	141	+4.4%	70 367 zł	70%	-51 634 zł	0.582

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 286 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.60 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 61% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.