Czerwińsk nad Wisłą
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 61 467 zł | 133 | -4.7% | 18 523 zł | 77% | -43 332 zł | 0.261 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 65 786 zł | 121 | -6.6% | 13 889 zł | 78% | -38 697 zł | 0.286 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 59 143 zł | 124 | -7.0% | 24 479 zł | 76% | -42 931 zł | 0.350 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 69 857 zł | 109 | -8.4% | 9508 zł | 81% | -34 317 zł | 0.367 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 52 752 zł | 121 | -4.7% | 38 946 zł | 74% | -43 952 zł | 0.380 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 63 441 zł | 112 | -8.9% | 19 940 zł | 78% | -38 321 zł | 0.402 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 48 445 zł | 133 | -2.7% | 43 495 zł | 71% | -48 573 zł | 0.402 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 56 811 zł | 109 | -6.6% | 34 650 zł | 77% | -39 586 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 56 493 zł | 116 | -8.4% | 29 742 zł | 75% | -44 147 zł | 0.430 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 46 517 zł | 124 | -5.1% | 49 324 zł | 70% | -47 994 zł | 0.457 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 50 803 zł | 112 | -7.0% | 44 799 zł | 74% | -43 397 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 43 122 zł | 121 | -3.2% | 57 901 zł | 70% | -47 828 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 47 173 zł | 109 | -5.1% | 53 614 zł | 73% | -43 472 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 67 491 zł | 100 | -10.7% | 15 654 zł | 81% | -33 964 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 60 800 zł | 104 | -10.3% | 25 193 zł | 78% | -39 525 zł | 0.491 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 54 841 zł | 100 | -8.9% | 40 525 zł | 77% | -39 054 zł | 0.518 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 44 107 zł | 116 | -6.6% | 54 141 zł | 70% | -49 095 zł | 0.522 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 38 824 zł | 133 | -1.3% | 62 440 zł | 66% | -52 438 zł | 0.526 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 48 402 zł | 104 | -8.4% | 49 606 zł | 73% | -44 487 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 41 466 zł | 112 | -5.6% | 63 200 zł | 69% | -47 141 zł | 0.550 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 37 189 zł | 124 | -3.7% | 67 716 zł | 65% | -51 728 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 45 496 zł | 100 | -7.5% | 58 937 zł | 73% | -42 808 zł | 0.576 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 34 957 zł | 116 | -5.1% | 72 201 zł | 64% | -52 744 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 39 243 zł | 104 | -7.0% | 67 676 zł | 68% | -48 147 zł | 0.620 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 337 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.67 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 70% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.