Ciechanów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 53 483 zł | 133 | -3.3% | 17 900 zł | 81% | -32 346 zł | 0.269 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 57 699 zł | 121 | -5.3% | 13 351 zł | 84% | -27 797 zł | 0.290 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 51 480 zł | 124 | -5.7% | 22 605 zł | 81% | -32 212 zł | 0.354 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 61 670 zł | 109 | -7.2% | 9054 zł | 86% | -23 500 zł | 0.368 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 45 683 zł | 121 | -3.3% | 33 879 zł | 79% | -33 711 zł | 0.383 | |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 55 676 zł | 112 | -7.6% | 18 109 zł | 84% | -27 686 zł | 0.404 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 41 478 zł | 133 | -1.4% | 38 308 zł | 76% | -38 247 zł | 0.408 |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 49 643 zł | 109 | -5.3% | 29 701 zł | 82% | -29 428 zł | 0.411 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 49 069 zł | 116 | -7.2% | 26 865 zł | 80% | -33 550 zł | 0.433 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 39 843 zł | 124 | -3.8% | 42 692 zł | 76% | -37 915 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 44 028 zł | 112 | -5.7% | 38 286 zł | 79% | -33 403 zł | 0.468 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 40 760 zł | 109 | -3.8% | 45 198 zł | 77% | -33 800 zł | 0.487 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 36 808 zł | 121 | -1.9% | 49 367 zł | 75% | -38 073 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 59 627 zł | 100 | -9.5% | 13 864 zł | 86% | -23 411 zł | 0.489 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 53 273 zł | 104 | -9.0% | 22 359 zł | 83% | -29 013 zł | 0.493 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 47 967 zł | 100 | -7.6% | 34 130 zł | 82% | -29 141 zł | 0.517 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 37 654 zł | 116 | -5.3% | 46 602 zł | 75% | -39 127 zł | 0.524 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 32 611 zł | 133 | +0.1% | 53 787 zł | 71% | -42 599 zł | 0.529 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 41 847 zł | 104 | -7.2% | 42 187 zł | 77% | -34 604 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 35 424 zł | 112 | -4.3% | 53 317 zł | 75% | -37 619 zł | 0.549 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 31 247 zł | 124 | -2.4% | 57 714 zł | 71% | -42 121 zł | 0.562 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 39 356 zł | 100 | -6.2% | 49 170 zł | 77% | -33 367 zł | 0.573 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 29 224 zł | 116 | -3.8% | 61 348 zł | 70% | -43 240 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 33 409 zł | 104 | -5.7% | 56 942 zł | 74% | -38 727 zł | 0.618 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 328 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.60 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 57% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.