Przestrzeń decyzji · gmina

Cegłów

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy6073 mieszkańcówdochody własne 9845 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-0.43% do 0.17%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-14.4% do 60.84%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	680 515 zł	133	+3.2%	21 209 zł	79%	-84 514 zł	0.150
●	Rozwój	Program	Podwyżka	685 237 zł	121	+1.1%	16 126 zł	80%	-79 474 zł	0.238
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	661 406 zł	124	+0.6%	101 909 zł	79%	-83 189 zł	0.277
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	617 936 zł	133	+5.2%	267 146 zł	77%	-87 591 zł	0.308
	Rozwój	Program	Bez zmian	622 645 zł	121	+3.2%	262 384 zł	78%	-82 566 zł	0.331
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	689 702 zł	109	-0.9%	11 327 zł	80%	-74 699 zł	0.351
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	648 709 zł	116	-0.9%	151 822 zł	79%	-84 031 zł	0.368
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	666 102 zł	112	-1.4%	96 924 zł	80%	-78 179 zł	0.371
	Bez zmian	Program	Bez zmian	627 096 zł	109	+1.1%	258 148 zł	79%	-77 806 zł	0.397
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	600 462 zł	124	+2.7%	343 736 zł	77%	-86 153 zł	0.405
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	605 145 zł	112	+0.6%	339 271 zł	78%	-81 157 zł	0.454
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	653 416 zł	104	-2.8%	146 825 zł	79%	-79 009 zł	0.465
●	Szeroki program	Program	Obniżka	571 291 zł	133	+6.8%	453 569 zł	75%	-89 865 zł	0.476
	Rozwój	Program	Obniżka	575 990 zł	121	+4.7%	449 090 zł	76%	-84 852 zł	0.476
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	670 542 zł	100	-3.3%	92 201 zł	80%	-73 432 zł	0.479
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	588 736 zł	116	+1.1%	390 316 zł	76%	-86 917 zł	0.483
	Bez zmian	Program	Obniżka	580 431 zł	109	+2.7%	444 863 zł	77%	-80 103 zł	0.511
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	609 571 zł	100	-1.4%	335 058 zł	79%	-76 426 zł	0.531
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	593 429 zł	104	-0.9%	385 842 zł	78%	-81 911 zł	0.544
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	555 041 zł	124	+4.2%	525 910 zł	75%	-88 343 zł	0.550
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	559 714 zł	112	+2.1%	521 454 zł	76%	-83 359 zł	0.576
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	544 042 zł	116	+2.7%	569 819 zł	75%	-89 051 zł	0.615
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	564 130 zł	100	+0.1%	517 250 zł	77%	-78 638 zł	0.627
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	548 725 zł	104	+0.6%	565 354 zł	76%	-84 056 zł	0.654

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 372 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 10.28 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.