Filipów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 230 931 zł | 133 | -6.1% | 21 120 zł | 72% | -86 096 zł | 0.190 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 235 541 zł | 121 | -7.9% | 16 064 zł | 73% | -81 041 zł | 0.253 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 223 646 zł | 124 | -8.4% | 47 817 zł | 72% | -84 907 zł | 0.305 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 203 196 zł | 133 | -4.2% | 109 506 zł | 70% | -89 183 zł | 0.348 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 207 793 zł | 121 | -6.1% | 104 653 zł | 71% | -84 145 zł | 0.352 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 239 897 zł | 109 | -9.8% | 11 272 zł | 74% | -76 248 zł | 0.356 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 228 233 zł | 112 | -10.2% | 42 976 zł | 73% | -79 878 zł | 0.383 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 217 941 zł | 116 | -9.8% | 66 177 zł | 71% | -85 887 zł | 0.393 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 212 135 zł | 109 | -7.9% | 100 060 zł | 72% | -79 370 zł | 0.403 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 196 696 zł | 124 | -6.5% | 135 735 zł | 69% | -87 874 zł | 0.427 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 201 269 zł | 112 | -8.4% | 130 908 zł | 71% | -82 862 zł | 0.460 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 222 538 zł | 104 | -11.6% | 61 324 zł | 73% | -80 844 zł | 0.476 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 187 208 zł | 121 | -4.7% | 171 919 zł | 68% | -86 438 zł | 0.480 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 232 565 zł | 100 | -12.0% | 38 394 zł | 74% | -75 111 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 182 621 zł | 133 | -2.7% | 176 761 zł | 67% | -91 463 zł | 0.497 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 191 461 zł | 116 | -7.9% | 152 687 zł | 68% | -88 771 zł | 0.500 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 191 540 zł | 109 | -6.5% | 167 466 zł | 71% | -81 676 zł | 0.501 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 205 588 zł | 100 | -10.2% | 126 341 zł | 72% | -78 113 zł | 0.525 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 196 044 zł | 104 | -9.8% | 147 849 zł | 71% | -83 747 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 176 705 zł | 124 | -5.1% | 201 211 zł | 67% | -90 066 zł | 0.555 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 181 268 zł | 112 | -7.0% | 196 430 zł | 68% | -85 068 zł | 0.565 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 185 577 zł | 100 | -8.9% | 192 291 zł | 70% | -80 331 zł | 0.605 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 171 820 zł | 116 | -6.5% | 217 108 zł | 67% | -90 903 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 176 393 zł | 104 | -8.4% | 212 312 zł | 67% | -85 891 zł | 0.639 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 362 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.93 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 85% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.