Bakałarzewo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 402 892 zł | 133 | +0.3% | 24 189 zł | 81% | -83 450 zł | 0.170 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 408 324 zł | 121 | -1.7% | 18 201 zł | 82% | -77 463 zł | 0.245 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 390 114 zł | 124 | -2.2% | 66 772 zł | 81% | -83 126 zł | 0.293 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 358 307 zł | 133 | +2.3% | 158 271 zł | 79% | -89 963 zł | 0.329 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 363 722 zł | 121 | +0.3% | 152 502 zł | 80% | -83 998 zł | 0.342 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 413 483 zł | 109 | -3.7% | 12 498 zł | 82% | -71 760 zł | 0.353 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 395 514 zł | 112 | -4.1% | 61 021 zł | 81% | -77 175 zł | 0.377 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 380 810 zł | 116 | -3.7% | 94 386 zł | 81% | -85 036 zł | 0.382 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 368 864 zł | 109 | -1.7% | 147 015 zł | 81% | -78 317 zł | 0.400 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 346 775 zł | 124 | -0.2% | 198 379 zł | 79% | -89 409 zł | 0.417 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 352 157 zł | 112 | -2.2% | 192 648 zł | 80% | -83 481 zł | 0.458 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 386 224 zł | 104 | -5.6% | 88 620 zł | 81% | -79 069 zł | 0.471 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 330 617 zł | 121 | +1.8% | 253 222 zł | 79% | -88 819 zł | 0.477 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 400 641 zł | 100 | -6.0% | 55 550 zł | 82% | -71 508 zł | 0.482 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 325 215 zł | 133 | +3.8% | 258 976 zł | 78% | -94 768 zł | 0.486 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 338 215 zł | 116 | -1.7% | 223 906 zł | 79% | -91 170 zł | 0.493 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 335 746 zł | 109 | -0.2% | 247 921 zł | 79% | -83 154 zł | 0.505 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 357 267 zł | 100 | -4.1% | 187 196 zł | 81% | -77 835 zł | 0.528 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 343 611 zł | 104 | -3.7% | 218 160 zł | 79% | -85 225 zł | 0.546 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 314 612 zł | 124 | +1.3% | 296 444 zł | 78% | -94 045 zł | 0.552 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 319 981 zł | 112 | -0.7% | 290 760 zł | 79% | -88 133 zł | 0.569 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 325 078 zł | 100 | -2.7% | 285 904 zł | 79% | -82 503 zł | 0.615 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 306 607 zł | 116 | -0.2% | 320 406 zł | 76% | -95 695 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 311 989 zł | 104 | -2.2% | 314 697 zł | 78% | -89 767 zł | 0.646 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 432 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 9.28 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 57% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.