Giby
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 86 230 zł | 133 | -12.7% | 21 536 zł | 69% | -75 218 zł | 0.243 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 91 051 zł | 121 | -14.4% | 16 251 zł | 72% | -69 933 zł | 0.278 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 82 704 zł | 124 | -14.8% | 31 471 zł | 69% | -74 596 zł | 0.340 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 95 612 zł | 109 | -16.1% | 11 234 zł | 74% | -64 915 zł | 0.364 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 74 202 zł | 121 | -12.7% | 53 920 zł | 67% | -74 785 zł | 0.372 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 69 397 zł | 133 | -10.9% | 59 008 zł | 65% | -80 051 zł | 0.388 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 87 499 zł | 112 | -16.6% | 26 256 zł | 72% | -69 339 zł | 0.398 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 78 749 zł | 109 | -14.4% | 49 096 zł | 69% | -69 787 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 79 096 zł | 116 | -16.1% | 39 479 zł | 68% | -76 030 zł | 0.423 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 66 379 zł | 124 | -13.1% | 68 871 zł | 65% | -79 254 zł | 0.449 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 71 158 zł | 112 | -14.8% | 63 811 zł | 67% | -74 016 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 61 745 zł | 121 | -11.3% | 82 667 zł | 63% | -78 365 zł | 0.483 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 92 036 zł | 100 | -18.2% | 21 319 zł | 74% | -64 349 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 83 903 zł | 104 | -17.8% | 34 248 zł | 72% | -70 758 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 66 281 zł | 109 | -13.1% | 77 855 zł | 66% | -73 381 zł | 0.489 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 56 952 zł | 133 | -9.5% | 87 743 zł | 63% | -83 617 zł | 0.516 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 63 080 zł | 116 | -14.4% | 76 325 zł | 63% | -80 571 zł | 0.518 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 75 680 zł | 100 | -16.6% | 59 015 zł | 69% | -69 045 zł | 0.520 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 67 871 zł | 104 | -16.1% | 71 252 zł | 66% | -75 319 zł | 0.549 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 59 079 zł | 112 | -13.5% | 91 734 zł | 63% | -77 467 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 54 311 zł | 124 | -11.8% | 96 782 zł | 62% | -82 690 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 63 590 zł | 100 | -15.3% | 86 950 zł | 66% | -72 510 zł | 0.582 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 51 241 zł | 116 | -13.1% | 103 743 zł | 60% | -83 921 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 56 021 zł | 104 | -14.8% | 98 683 zł | 63% | -78 683 zł | 0.625 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 380 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.55 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 90% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.