HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Giby

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy2408 mieszkańcówdochody własne 9740 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-3.46% do -0.11%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-7.44% do 26.06%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka86 230 zł133-12.7%21 536 zł69%-75 218 zł0.243
●RozwójProgramPodwyżka91 051 zł121-14.4%16 251 zł72%-69 933 zł0.278
Szeroki programBez zmianPodwyżka82 704 zł124-14.8%31 471 zł69%-74 596 zł0.340
●Bez zmianProgramPodwyżka95 612 zł109-16.1%11 234 zł74%-64 915 zł0.364
RozwójProgramBez zmian74 202 zł121-12.7%53 920 zł67%-74 785 zł0.372
●Szeroki programProgramBez zmian69 397 zł133-10.9%59 008 zł65%-80 051 zł0.388
RozwójBez zmianPodwyżka87 499 zł112-16.6%26 256 zł72%-69 339 zł0.398
Bez zmianProgramBez zmian78 749 zł109-14.4%49 096 zł69%-69 787 zł0.408
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka79 096 zł116-16.1%39 479 zł68%-76 030 zł0.423
Szeroki programBez zmianBez zmian66 379 zł124-13.1%68 871 zł65%-79 254 zł0.449
RozwójBez zmianBez zmian71 158 zł112-14.8%63 811 zł67%-74 016 zł0.466
RozwójProgramObniżka61 745 zł121-11.3%82 667 zł63%-78 365 zł0.483
●OgraniczenieProgramPodwyżka100 492 zł96-18.0%5795 zł77%-59 476 zł0.484
Bez zmianBez zmianPodwyżka92 036 zł100-18.2%21 319 zł74%-64 349 zł0.488
OgraniczenieProgramBez zmian83 609 zł96-16.3%43 901 zł73%-64 372 zł0.488
RozwójWstrzymaniePodwyżka83 903 zł104-17.8%34 248 zł72%-70 758 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka66 281 zł109-13.1%77 855 zł66%-73 381 zł0.489
●Szeroki programProgramObniżka56 952 zł133-9.5%87 743 zł63%-83 617 zł0.516
Szeroki programWstrzymanieBez zmian63 080 zł116-14.4%76 325 zł63%-80 571 zł0.518
Bez zmianBez zmianBez zmian75 680 zł100-16.6%59 015 zł69%-69 045 zł0.520
OgraniczenieProgramObniżka71 127 zł96-15.0%72 676 zł68%-67 984 zł0.538
RozwójWstrzymanieBez zmian67 871 zł104-16.1%71 252 zł66%-75 319 zł0.549
RozwójBez zmianObniżka59 079 zł112-13.5%91 734 zł63%-77 467 zł0.553
Szeroki programBez zmianObniżka54 311 zł124-11.8%96 782 zł62%-82 690 zł0.558
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka88 451 zł92-19.5%29 409 zł73%-65 753 zł0.580
Bez zmianBez zmianObniżka63 590 zł100-15.3%86 950 zł66%-72 510 zł0.582
Głębokie cięcieProgramBez zmian88 347 zł83-18.2%39 139 zł75%-59 105 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka96 887 zł87-20.1%16 135 zł77%-58 941 zł0.605
OgraniczenieBez zmianBez zmian80 512 zł87-18.4%53 852 zł72%-63 662 zł0.608
Bez zmianWstrzymanieBez zmian72 404 zł92-17.8%66 443 zł68%-70 333 zł0.610
Szeroki programWstrzymanieObniżka51 241 zł116-13.1%103 743 zł60%-83 921 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka105 249 zł83-19.9%586 zł78%-54 186 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka75 852 zł83-17.0%68 148 zł72%-62 734 zł0.621
RozwójWstrzymanieObniżka56 021 zł104-14.8%98 683 zł63%-78 683 zł0.625
OgraniczenieBez zmianObniżka68 407 zł87-17.2%81 991 zł68%-67 145 zł0.646
Bez zmianWstrzymanieObniżka60 543 zł92-16.6%93 886 zł65%-73 712 zł0.665
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka93 317 zł79-21.3%24 209 zł76%-60 328 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian77 251 zł79-19.6%61 265 zł72%-64 932 zł0.701
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian85 223 zł74-20.3%49 331 zł75%-58 425 zł0.717
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka101 616 zł74-21.9%11 301 zł78%-53 682 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka65 375 zł79-18.4%88 822 zł67%-68 329 zł0.735
Głębokie cięcieBez zmianObniżka73 104 zł74-19.1%77 514 zł72%-61 925 zł0.736
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian81 975 zł66-21.5%56 642 zł73%-59 678 zł0.809
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka98 060 zł66-23.1%19 273 zł78%-55 050 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka70 085 zł66-20.3%84 332 zł69%-63 093 zł0.827

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 380 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.55 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 90% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.