Jasionówka
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 536 153 zł | 133 | -12.3% | 22 700 zł | 65% | -123 739 zł | 0.157 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 540 836 zł | 121 | -14.1% | 17 459 zł | 66% | -118 506 zł | 0.240 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 520 938 zł | 124 | -14.5% | 99 334 zł | 64% | -121 771 zł | 0.283 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 485 239 zł | 133 | -10.5% | 259 575 zł | 63% | -124 378 zł | 0.315 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 489 908 zł | 121 | -12.3% | 255 061 zł | 63% | -119 164 zł | 0.335 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 545 264 zł | 109 | -15.8% | 12 490 zł | 67% | -113 537 zł | 0.352 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 525 598 zł | 112 | -16.2% | 94 350 zł | 65% | -116 563 zł | 0.373 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 510 514 zł | 116 | -15.8% | 147 810 zł | 64% | -122 424 zł | 0.373 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 494 321 zł | 109 | -14.1% | 250 798 zł | 65% | -114 216 zł | 0.398 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 471 356 zł | 124 | -12.7% | 334 191 zł | 63% | -122 360 zł | 0.409 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 476 000 zł | 112 | -14.5% | 329 698 zł | 63% | -117 172 zł | 0.455 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 515 185 zł | 104 | -17.5% | 142 812 zł | 65% | -117 200 zł | 0.467 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 451 936 zł | 121 | -11.0% | 436 239 zł | 62% | -119 660 zł | 0.476 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 447 278 zł | 133 | -9.2% | 440 743 zł | 62% | -124 858 zł | 0.479 |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 530 003 zł | 100 | -17.9% | 89 626 zł | 67% | -111 620 zł | 0.480 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 461 725 zł | 116 | -14.1% | 379 506 zł | 62% | -122 968 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 456 339 zł | 109 | -12.7% | 431 987 zł | 63% | -114 726 zł | 0.509 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 480 391 zł | 100 | -16.2% | 325 456 zł | 65% | -112 249 zł | 0.529 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 466 381 zł | 104 | -15.8% | 375 003 zł | 63% | -117 765 zł | 0.545 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 434 393 zł | 124 | -11.4% | 510 984 zł | 62% | -122 804 zł | 0.551 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 439 027 zł | 112 | -13.2% | 506 502 zł | 62% | -117 631 zł | 0.573 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 425 357 zł | 116 | -12.7% | 553 713 zł | 62% | -123 380 zł | 0.615 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 443 406 zł | 100 | -14.9% | 502 271 zł | 63% | -112 723 zł | 0.622 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 430 002 zł | 104 | -14.5% | 549 220 zł | 62% | -118 192 zł | 0.651 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 369 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 0.80 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 98% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.