HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Goniądz

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy4548 mieszkańcówdochody własne 8062 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.51% do 0.15%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-5.59% do 26.16%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka79 936 zł133-7.2%18 946 zł75%-52 968 zł0.247
●RozwójProgramPodwyżka84 266 zł121-9.1%14 259 zł77%-48 281 zł0.279
Szeroki programBez zmianPodwyżka77 066 zł124-9.5%26 918 zł75%-52 380 zł0.341
●Bez zmianProgramPodwyżka88 347 zł109-10.9%9827 zł79%-43 849 zł0.364
RozwójProgramBez zmian69 660 zł121-7.2%45 691 zł73%-52 918 zł0.375
●Szeroki programProgramBez zmian65 343 zł133-5.3%50 243 zł70%-57 590 zł0.392
RozwójBez zmianPodwyżka81 374 zł112-11.3%22 288 zł77%-47 716 zł0.398
Bez zmianProgramBez zmian73 730 zł109-9.1%41 392 zł76%-48 501 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka74 085 zł116-10.9%33 441 zł74%-53 525 zł0.423
Szeroki programBez zmianBez zmian62 911 zł124-7.7%58 206 zł70%-56 840 zł0.451
RozwójBez zmianBez zmian67 207 zł112-9.5%53 677 zł72%-52 191 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka92 647 zł96-12.8%5099 zł80%-39 122 zł0.484
RozwójProgramObniżka58 862 zł121-5.8%69 656 zł69%-56 338 zł0.485
Bez zmianBez zmianPodwyżka85 435 zł100-13.1%17 974 zł79%-43 307 zł0.488
RozwójWstrzymaniePodwyżka78 403 zł104-12.7%28 878 zł76%-48 850 zł0.488
OgraniczenieProgramBez zmian78 015 zł96-11.0%36 830 zł78%-43 792 zł0.488
Bez zmianProgramObniżka62 923 zł109-7.7%65 367 zł72%-51 932 zł0.490
Szeroki programWstrzymanieBez zmian60 196 zł116-9.1%64 280 zł69%-57 880 zł0.518
Bez zmianBez zmianBez zmian71 256 zł100-11.3%49 400 zł76%-47 797 zł0.519
●Szeroki programProgramObniżka54 553 zł133-3.9%74 199 zł67%-60 999 zł0.520
OgraniczenieProgramObniżka67 196 zł96-9.7%60 818 zł75%-47 237 zł0.538
RozwójWstrzymanieBez zmian64 501 zł104-10.9%59 741 zł72%-53 220 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka56 734 zł112-8.1%76 956 zł69%-55 492 zł0.553
Szeroki programBez zmianObniżka52 446 zł124-6.3%81 475 zł66%-60 130 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka82 473 zł92-14.4%24 579 zł78%-44 430 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka60 774 zł100-10.0%72 689 zł72%-51 109 zł0.581
Głębokie cięcieProgramBez zmian82 201 zł83-13.1%32 620 zł79%-39 200 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka89 711 zł87-15.0%13 422 zł80%-38 606 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian75 517 zł87-13.3%44 865 zł78%-43 115 zł0.607
Bez zmianWstrzymanieBez zmian68 560 zł92-12.7%55 454 zł75%-48 815 zł0.609
Szeroki programWstrzymanieObniżka49 929 zł116-7.7%87 140 zł65%-61 092 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka96 847 zł83-14.8%560 zł82%-34 512 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka71 372 zł83-11.8%56 797 zł77%-42 658 zł0.620
RozwójWstrzymanieObniżka54 225 zł104-9.5%82 611 zł68%-56 443 zł0.624
OgraniczenieBez zmianObniżka65 024 zł87-11.9%68 310 zł75%-46 440 zł0.645
Bez zmianWstrzymanieObniżka58 274 zł92-11.3%78 335 zł70%-52 049 zł0.663
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka86 761 zł79-16.3%20 014 zł79%-39 714 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian72 832 zł79-14.6%50 907 zł77%-44 118 zł0.699
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian79 680 zł74-15.3%40 854 zł79%-38 548 zł0.716
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka93 889 zł74-17.0%9157 zł82%-34 022 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka62 535 zł79-13.3%73 867 zł73%-47 367 zł0.733
Głębokie cięcieBez zmianObniżka69 176 zł74-14.0%64 344 zł77%-41 887 zł0.734
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian77 006 zł66-16.6%46 810 zł79%-39 539 zł0.808
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka90 949 zł66-18.2%15 663 zł82%-35 117 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka66 698 zł66-15.3%69 891 zł77%-42 800 zł0.825

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 338 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 4.82 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 74% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.