Grajewo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 131 273 zł | 133 | -6.2% | 21 030 zł | 78% | -64 660 zł | 0.221 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 136 039 zł | 121 | -8.0% | 15 816 zł | 79% | -59 446 zł | 0.267 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 126 552 zł | 124 | -8.5% | 34 435 zł | 77% | -64 227 zł | 0.325 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 140 547 zł | 109 | -9.9% | 10 869 zł | 80% | -54 499 zł | 0.360 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 115 655 zł | 121 | -6.2% | 63 684 zł | 76% | -64 925 zł | 0.364 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 110 904 zł | 133 | -4.3% | 68 715 zł | 73% | -70 121 zł | 0.372 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 131 293 zł | 112 | -10.3% | 29 319 zł | 79% | -59 041 zł | 0.391 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 120 149 zł | 109 | -8.0% | 58 918 zł | 78% | -59 996 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 122 282 zł | 116 | -9.9% | 44 403 zł | 77% | -65 720 zł | 0.410 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 106 786 zł | 124 | -6.6% | 81 712 zł | 73% | -69 496 zł | 0.441 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 111 512 zł | 112 | -8.5% | 76 710 zł | 75% | -64 329 zł | 0.463 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 100 574 zł | 121 | -4.7% | 99 860 zł | 73% | -68 967 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 127 034 zł | 104 | -11.7% | 39 373 zł | 78% | -60 521 zł | 0.483 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 135 776 zł | 100 | -12.1% | 24 565 zł | 80% | -54 122 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 105 057 zł | 109 | -6.6% | 95 105 zł | 74% | -64 051 zł | 0.494 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 95 833 zł | 133 | -2.8% | 104 879 zł | 70% | -74 149 zł | 0.509 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 102 880 zł | 116 | -8.0% | 90 966 zł | 73% | -70 863 zł | 0.511 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 115 981 zł | 100 | -10.3% | 71 971 zł | 77% | -59 427 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 107 617 zł | 104 | -9.9% | 85 952 zł | 74% | -65 682 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 92 163 zł | 124 | -5.2% | 116 861 zł | 69% | -73 383 zł | 0.557 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 96 878 zł | 112 | -7.1% | 111 870 zł | 72% | -68 229 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 101 337 zł | 100 | -9.0% | 107 143 zł | 74% | -63 340 zł | 0.591 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 88 527 zł | 116 | -6.6% | 125 510 zł | 68% | -74 658 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 93 253 zł | 104 | -8.5% | 120 508 zł | 71% | -69 490 zł | 0.631 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 376 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.81 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 66% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.