HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Grajewo

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy5393 mieszkańcówdochody własne 9737 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.7% do 0.55%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-6.02% do 30.05%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka131 273 zł133-6.2%21 030 zł78%-64 660 zł0.221
●RozwójProgramPodwyżka136 039 zł121-8.0%15 816 zł79%-59 446 zł0.267
Szeroki programBez zmianPodwyżka126 552 zł124-8.5%34 435 zł77%-64 227 zł0.325
●Bez zmianProgramPodwyżka140 547 zł109-9.9%10 869 zł80%-54 499 zł0.360
RozwójProgramBez zmian115 655 zł121-6.2%63 684 zł76%-64 925 zł0.364
●Szeroki programProgramBez zmian110 904 zł133-4.3%68 715 zł73%-70 121 zł0.372
RozwójBez zmianPodwyżka131 293 zł112-10.3%29 319 zł79%-59 041 zł0.391
Bez zmianProgramBez zmian120 149 zł109-8.0%58 918 zł78%-59 996 zł0.406
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka122 282 zł116-9.9%44 403 zł77%-65 720 zł0.410
Szeroki programBez zmianBez zmian106 786 zł124-6.6%81 712 zł73%-69 496 zł0.441
RozwójBez zmianBez zmian111 512 zł112-8.5%76 710 zł75%-64 329 zł0.463
RozwójProgramObniżka100 574 zł121-4.7%99 860 zł73%-68 967 zł0.482
●OgraniczenieProgramPodwyżka145 359 zł96-11.9%5519 zł82%-49 150 zł0.483
RozwójWstrzymaniePodwyżka127 034 zł104-11.7%39 373 zł78%-60 521 zł0.483
Bez zmianBez zmianPodwyżka135 776 zł100-12.1%24 565 zł80%-54 122 zł0.486
OgraniczenieProgramBez zmian124 943 zł96-10.1%53 796 zł79%-54 670 zł0.490
Bez zmianProgramObniżka105 057 zł109-6.6%95 105 zł74%-64 051 zł0.494
●Szeroki programProgramObniżka95 833 zł133-2.8%104 879 zł70%-74 149 zł0.509
Szeroki programWstrzymanieBez zmian102 880 zł116-8.0%90 966 zł73%-70 863 zł0.511
Bez zmianBez zmianBez zmian115 981 zł100-10.3%71 971 zł77%-59 427 zł0.522
OgraniczenieProgramObniżka109 837 zł96-8.7%90 048 zł77%-58 741 zł0.547
RozwójWstrzymanieBez zmian107 617 zł104-9.9%85 952 zł74%-65 682 zł0.548
Szeroki programBez zmianObniżka92 163 zł124-5.2%116 861 zł69%-73 383 zł0.557
RozwójBez zmianObniżka96 878 zł112-7.1%111 870 zł72%-68 229 zł0.558
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka131 528 zł92-13.5%34 606 zł79%-55 587 zł0.578
Bez zmianBez zmianObniżka101 337 zł100-9.0%107 143 zł74%-63 340 zł0.591
Głębokie cięcieProgramBez zmian129 617 zł83-12.1%49 141 zł80%-49 486 zł0.600
OgraniczenieBez zmianPodwyżka140 559 zł87-14.1%19 455 zł82%-48 805 zł0.605
OgraniczenieBez zmianBez zmian120 746 zł87-12.3%66 913 zł79%-54 133 zł0.613
Bez zmianWstrzymanieBez zmian112 096 zł92-11.7%81 201 zł77%-60 767 zł0.613
Szeroki programWstrzymanieObniżka88 527 zł116-6.6%125 510 zł68%-74 658 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka150 050 zł83-13.9%409 zł82%-43 944 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka114 499 zł83-10.8%85 606 zł79%-53 574 zł0.631
RozwójWstrzymanieObniżka93 253 zł104-8.5%120 508 zł71%-69 490 zł0.631
OgraniczenieBez zmianObniżka106 088 zł87-11.0%102 347 zł77%-58 063 zł0.658
Bez zmianWstrzymanieObniżka97 722 zł92-10.3%115 769 zł73%-64 589 zł0.675
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka136 325 zł79-15.4%29 481 zł80%-50 253 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian116 875 zł79-13.6%76 097 zł78%-55 456 zł0.706
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian125 393 zł74-14.3%62 485 zł80%-48 980 zł0.722
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka145 223 zł74-16.1%14 709 zł82%-43 630 zł0.733
OgraniczenieWstrzymanieObniżka102 486 zł79-12.3%110 883 zł76%-59 294 zł0.747
Głębokie cięcieBez zmianObniżka110 722 zł74-13.0%97 931 zł78%-52 926 zł0.748
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian121 534 zł66-15.6%71 614 zł79%-50 287 zł0.815
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka141 002 zł66-17.3%24 649 zł82%-45 062 zł0.821
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka107 133 zł66-14.3%106 455 zł78%-54 141 zł0.840

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 376 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.81 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 66% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.