HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Grajewo

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy20 724 mieszkańcówdochody własne 7123 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-1.55% do 0.06%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-2.19% do 22.31%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka60 448 zł133-3.1%17 248 zł80%-32 782 zł0.263
●RozwójProgramPodwyżka64 506 zł121-5.0%12 903 zł82%-28 437 zł0.287
Szeroki programBez zmianPodwyżka58 393 zł124-5.5%22 421 zł80%-32 429 zł0.351
●Bez zmianProgramPodwyżka68 321 zł109-6.9%8806 zł85%-24 340 zł0.367
RozwójProgramBez zmian52 467 zł121-3.1%35 252 zł78%-33 590 zł0.381
RozwójBez zmianPodwyżka62 432 zł112-7.3%18 124 zł82%-28 105 zł0.402
●Szeroki programProgramBez zmian48 420 zł133-1.1%39 509 zł76%-37 923 zł0.404
Bez zmianProgramBez zmian56 272 zł109-5.0%31 242 zł81%-29 505 zł0.410
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka56 026 zł116-6.9%26 980 zł79%-33 535 zł0.430
Szeroki programBez zmianBez zmian46 729 zł124-3.5%44 561 zł76%-37 397 zł0.458
RozwójBez zmianBez zmian50 757 zł112-5.5%40 325 zł78%-33 086 zł0.467
●OgraniczenieProgramPodwyżka72 299 zł96-8.9%4485 zł87%-20 019 zł0.484
RozwójProgramObniżka43 571 zł121-1.6%52 188 zł75%-37 391 zł0.487
OgraniczenieProgramBez zmian60 237 zł96-7.1%27 030 zł83%-25 200 zł0.487
Bez zmianProgramObniżka47 368 zł109-3.5%48 186 zł77%-33 315 zł0.488
Bez zmianBez zmianPodwyżka66 229 zł100-9.2%14 113 zł85%-24 028 zł0.489
RozwójWstrzymaniePodwyżka60 072 zł104-8.7%22 724 zł81%-29 201 zł0.491
Bez zmianBez zmianBez zmian54 544 zł100-7.3%36 335 zł81%-29 021 zł0.517
Szeroki programWstrzymanieBez zmian44 582 zł116-5.0%48 782 zł75%-38 393 zł0.522
●Szeroki programProgramObniżka39 532 zł133+0.4%56 436 zł72%-41 715 zł0.528
OgraniczenieProgramObniżka51 324 zł96-5.6%43 984 zł80%-29 021 zł0.534
RozwójWstrzymanieBez zmian48 618 zł104-6.9%44 537 zł78%-34 072 zł0.547
RozwójBez zmianObniżka42 131 zł112-4.0%56 768 zł75%-36 759 zł0.550
Szeroki programBez zmianObniżka38 110 zł124-2.1%60 995 zł71%-41 062 zł0.562
Bez zmianBez zmianObniżka45 910 zł100-5.9%52 786 zł77%-32 703 zł0.575
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka63 877 zł92-10.6%18 714 zł84%-25 115 zł0.579
Głębokie cięcieProgramBez zmian64 117 zł83-9.2%23 094 zł86%-20 994 zł0.594
OgraniczenieBez zmianBez zmian58 488 zł87-9.4%32 146 zł83%-24 739 zł0.604
OgraniczenieBez zmianPodwyżka70 186 zł87-11.2%9910 zł87%-19 731 zł0.604
Bez zmianWstrzymanieBez zmian52 412 zł92-8.7%40 539 zł80%-29 999 zł0.606
Głębokie cięcieProgramObniżka55 195 zł83-7.8%40 194 zł82%-24 826 zł0.615
Szeroki programWstrzymanieObniżka36 128 zł116-3.5%64 920 zł71%-41 976 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka76 190 zł83-11.0%322 zł93%-15 799 zł0.616
RozwójWstrzymanieObniżka40 156 zł104-5.5%60 684 zł74%-37 664 zł0.619
OgraniczenieBez zmianObniżka49 845 zł87-8.0%48 660 zł80%-28 433 zł0.638
Bez zmianWstrzymanieObniżka43 942 zł92-7.3%56 695 zł77%-33 600 zł0.656
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka67 843 zł79-12.5%14 500 zł86%-20 806 zł0.693
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian56 366 zł79-10.7%36 339 zł82%-25 705 zł0.695
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian62 347 zł74-11.5%28 376 zł86%-20 557 zł0.713
OgraniczenieWstrzymanieObniżka47 887 zł79-9.4%52 505 zł79%-29 318 zł0.725
Głębokie cięcieBez zmianObniżka53 695 zł74-10.1%44 981 zł82%-24 261 zł0.727
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka74 057 zł74-13.2%5946 zł93%-15 534 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian60 234 zł66-12.8%32 482 zł85%-21 512 zł0.804
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka51 746 zł66-11.5%48 793 zł82%-25 136 zł0.817
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka71 724 zł66-14.5%10 448 zł91%-16 598 zł0.819

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 315 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.85 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 60% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.