Augustów
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 116 031 zł | 133 | -1.6% | 18 957 zł | 82% | -41 300 zł | 0.227 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 120 466 zł | 121 | -3.6% | 14 175 zł | 83% | -36 518 zł | 0.269 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 112 059 zł | 124 | -4.1% | 29 661 zł | 82% | -41 087 zł | 0.328 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 124 651 zł | 109 | -5.5% | 9651 zł | 85% | -31 994 zł | 0.361 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 102 488 zł | 121 | -1.6% | 53 073 zł | 80% | -42 457 zł | 0.367 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 98 065 zł | 133 | +0.4% | 57 748 zł | 79% | -47 224 zł | 0.377 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 116 471 zł | 112 | -6.0% | 24 997 zł | 82% | -36 331 zł | 0.392 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 106 660 zł | 109 | -3.6% | 48 653 zł | 82% | -37 947 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 108 391 zł | 116 | -5.5% | 37 704 zł | 81% | -42 481 zł | 0.412 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 94 625 zł | 124 | -2.1% | 67 857 zł | 79% | -46 811 zł | 0.443 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 99 025 zł | 112 | -4.1% | 63 206 zł | 80% | -42 070 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 89 189 zł | 121 | -0.1% | 82 232 zł | 78% | -46 837 zł | 0.483 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 112 813 zł | 104 | -7.4% | 33 030 zł | 82% | -37 713 zł | 0.484 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 120 634 zł | 100 | -7.9% | 20 588 zł | 85% | -31 832 zł | 0.486 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 93 353 zł | 109 | -2.1% | 77 823 zł | 79% | -42 338 zł | 0.494 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 91 278 zł | 116 | -3.6% | 75 241 zł | 78% | -48 077 zł | 0.512 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 84 775 zł | 133 | +1.9% | 86 898 zł | 76% | -51 593 zł | 0.512 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 103 175 zł | 100 | -6.0% | 58 811 zł | 82% | -37 585 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 95 687 zł | 104 | -5.5% | 70 580 zł | 79% | -43 325 zł | 0.547 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 86 121 zł | 112 | -2.6% | 91 542 zł | 78% | -46 302 zł | 0.557 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 81 730 zł | 124 | -0.6% | 96 182 zł | 75% | -51 033 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 90 263 zł | 100 | -4.6% | 87 157 zł | 79% | -41 828 zł | 0.589 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 78 621 zł | 116 | -2.1% | 103 075 zł | 75% | -52 205 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 83 022 zł | 104 | -4.1% | 98 424 zł | 77% | -47 463 zł | 0.629 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 347 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.20 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 54% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.