Klukowo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 182 508 zł | 133 | -11.4% | 21 928 zł | 79% | -71 259 zł | 0.204 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 187 456 zł | 121 | -13.2% | 16 491 zł | 79% | -65 821 zł | 0.259 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 176 156 zł | 124 | -13.6% | 40 635 zł | 79% | -70 892 zł | 0.315 | |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 162 235 zł | 121 | -11.4% | 80 321 zł | 77% | -71 545 zł | 0.357 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 192 142 zł | 109 | -14.9% | 11 324 zł | 80% | -60 655 zł | 0.358 |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 157 303 zł | 133 | -9.6% | 85 550 zł | 75% | -76 962 zł | 0.358 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 181 078 zł | 112 | -15.4% | 35 419 zł | 79% | -65 483 zł | 0.387 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 170 832 zł | 116 | -14.9% | 54 002 zł | 79% | -72 547 zł | 0.402 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 166 905 zł | 109 | -13.2% | 75 360 zł | 79% | -66 398 zł | 0.404 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 151 686 zł | 124 | -11.8% | 103 571 zł | 75% | -76 392 zł | 0.433 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 156 592 zł | 112 | -13.6% | 98 373 zł | 77% | -71 004 zł | 0.462 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 175 765 zł | 104 | -16.6% | 48 772 zł | 79% | -67 123 zł | 0.480 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 143 558 zł | 121 | -10.0% | 128 411 zł | 74% | -75 766 zł | 0.480 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 185 738 zł | 100 | -17.1% | 30 470 zł | 80% | -60 345 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 148 217 zł | 109 | -11.8% | 123 463 zł | 77% | -70 634 zł | 0.497 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 138 638 zł | 133 | -8.2% | 133 626 zł | 73% | -81 169 zł | 0.501 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 146 805 zł | 116 | -13.2% | 115 883 zł | 74% | -77 913 zł | 0.505 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 161 236 zł | 100 | -15.4% | 93 441 zł | 79% | -65 886 zł | 0.524 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 151 722 zł | 104 | -14.9% | 110 671 zł | 77% | -72 510 zł | 0.548 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 133 568 zł | 124 | -10.5% | 150 324 zł | 72% | -80 449 zł | 0.555 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 138 461 zł | 112 | -12.3% | 145 138 zł | 74% | -75 076 zł | 0.561 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 143 094 zł | 100 | -14.1% | 140 219 zł | 76% | -69 973 zł | 0.598 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 129 015 zł | 116 | -11.8% | 161 848 zł | 71% | -81 872 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 133 920 zł | 104 | -13.6% | 156 650 zł | 73% | -76 484 zł | 0.635 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 391 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.10 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 64% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.