Czyżew
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 113 892 zł | 133 | -5.8% | 20 884 zł | 89% | -30 330 zł | 0.229 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 118 708 zł | 121 | -7.7% | 15 630 zł | 93% | -25 085 zł | 0.270 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 109 600 zł | 124 | -8.1% | 30 304 zł | 88% | -30 914 zł | 0.330 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 123 264 zł | 109 | -9.5% | 10 644 zł | 96% | -20 107 zł | 0.361 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 99 525 zł | 121 | -5.8% | 50 806 zł | 86% | -33 612 zł | 0.367 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 94 724 zł | 133 | -3.9% | 55 897 zł | 84% | -38 839 zł | 0.377 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 114 389 zł | 112 | -10.0% | 25 128 zł | 93% | -25 698 zł | 0.394 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 104 066 zł | 109 | -7.7% | 45 980 zł | 88% | -28 652 zł | 0.407 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 105 559 zł | 116 | -9.5% | 37 689 zł | 86% | -33 010 zł | 0.415 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 91 006 zł | 124 | -6.3% | 64 739 zł | 83% | -39 141 zł | 0.444 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 95 781 zł | 112 | -8.1% | 59 677 zł | 86% | -33 943 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 85 344 zł | 121 | -4.4% | 77 232 zł | 82% | -39 901 zł | 0.482 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 110 360 zł | 104 | -11.3% | 32 499 zł | 90% | -27 781 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 118 920 zł | 100 | -11.8% | 20 218 zł | 96% | -20 749 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 89 875 zł | 109 | -6.3% | 72 419 zł | 85% | -34 954 zł | 0.493 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 80 554 zł | 133 | -2.4% | 82 312 zł | 81% | -45 114 zł | 0.512 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 87 313 zł | 116 | -7.7% | 71 581 zł | 82% | -41 059 zł | 0.513 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 100 297 zł | 100 | -10.0% | 54 879 zł | 87% | -29 012 zł | 0.521 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 92 099 zł | 104 | -9.5% | 66 506 zł | 85% | -35 848 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 82 026 zł | 112 | -6.7% | 85 341 zł | 82% | -40 024 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 77 262 zł | 124 | -4.8% | 90 391 zł | 80% | -45 209 zł | 0.558 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 86 532 zł | 100 | -8.6% | 80 555 zł | 85% | -35 106 zł | 0.588 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 73 827 zł | 116 | -6.3% | 96 776 zł | 79% | -46 995 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 78 602 zł | 104 | -8.1% | 91 714 zł | 81% | -41 797 zł | 0.629 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 380 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 8.24 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 34% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.