Ciechanowiec
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 84 320 zł | 133 | -9.0% | 19 194 zł | 70% | -62 591 zł | 0.244 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 88 647 zł | 121 | -10.8% | 14 517 zł | 72% | -57 914 zł | 0.278 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 81 328 zł | 124 | -11.2% | 28 270 zł | 70% | -61 714 zł | 0.340 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 92 726 zł | 109 | -12.6% | 10 094 zł | 74% | -53 492 zł | 0.364 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 73 706 zł | 121 | -9.0% | 49 952 zł | 68% | -61 693 zł | 0.374 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 69 392 zł | 133 | -7.1% | 54 503 zł | 66% | -66 355 zł | 0.390 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 85 634 zł | 112 | -13.0% | 23 729 zł | 72% | -57 061 zł | 0.397 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 77 773 zł | 109 | -10.8% | 45 654 zł | 70% | -57 285 zł | 0.408 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 78 275 zł | 116 | -12.6% | 35 759 zł | 69% | -62 687 zł | 0.422 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 66 846 zł | 124 | -9.4% | 63 822 zł | 66% | -65 342 zł | 0.450 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 71 140 zł | 112 | -11.2% | 59 294 zł | 68% | -60 703 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 62 656 zł | 121 | -7.6% | 77 095 zł | 65% | -64 481 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 89 692 zł | 100 | -14.8% | 19 440 zł | 74% | -52 661 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 82 590 zł | 104 | -14.3% | 31 208 zł | 71% | -58 022 zł | 0.488 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 66 714 zł | 109 | -9.4% | 72 806 zł | 67% | -60 084 zł | 0.491 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 64 063 zł | 116 | -10.8% | 70 696 zł | 65% | -66 225 zł | 0.517 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 58 351 zł | 133 | -5.7% | 81 636 zł | 63% | -69 132 zł | 0.519 |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 75 186 zł | 100 | -13.0% | 55 019 zł | 70% | -56 319 zł | 0.519 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 68 366 zł | 104 | -12.6% | 66 158 zł | 67% | -61 575 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 60 420 zł | 112 | -9.9% | 85 669 zł | 65% | -63 391 zł | 0.553 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 56 136 zł | 124 | -8.0% | 90 187 zł | 63% | -68 019 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 64 458 zł | 100 | -11.7% | 81 404 zł | 66% | -59 017 zł | 0.582 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 53 553 zł | 116 | -9.4% | 96 603 zł | 62% | -68 835 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 57 847 zł | 104 | -11.2% | 92 075 zł | 64% | -64 196 zł | 0.624 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 338 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 3.61 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 89% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.