Dziadkowice
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 284 534 zł | 133 | -12.2% | 22 729 zł | 75% | -89 945 zł | 0.183 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 289 577 zł | 121 | -14.0% | 17 222 zł | 76% | -84 438 zł | 0.250 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 275 323 zł | 124 | -14.4% | 55 011 zł | 75% | -89 064 zł | 0.301 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 250 894 zł | 133 | -10.4% | 126 744 zł | 72% | -94 273 zł | 0.341 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 255 920 zł | 121 | -12.2% | 121 401 zł | 73% | -88 786 zł | 0.348 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 294 356 zł | 109 | -15.7% | 11 988 zł | 78% | -79 204 zł | 0.355 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 280 338 zł | 112 | -16.1% | 49 681 zł | 76% | -83 587 zł | 0.381 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 268 272 zł | 116 | -15.7% | 76 601 zł | 73% | -90 442 zł | 0.390 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 260 683 zł | 109 | -14.0% | 116 328 zł | 75% | -83 572 zł | 0.402 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 242 633 zł | 124 | -12.7% | 157 646 zł | 72% | -93 230 zł | 0.424 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 247 632 zł | 112 | -14.4% | 152 334 zł | 73% | -87 774 zł | 0.459 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 273 300 zł | 104 | -17.4% | 71 256 zł | 75% | -84 951 zł | 0.475 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 230 949 zł | 121 | -10.9% | 199 931 zł | 72% | -91 996 zł | 0.478 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 285 091 zł | 100 | -17.8% | 44 620 zł | 78% | -78 383 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 225 935 zł | 133 | -9.1% | 205 260 zł | 70% | -97 468 zł | 0.492 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 236 152 zł | 116 | -14.0% | 177 591 zł | 72% | -94 500 zł | 0.498 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 235 700 zł | 109 | -12.7% | 194 947 zł | 73% | -86 796 zł | 0.502 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 252 368 zł | 100 | -16.1% | 147 291 zł | 75% | -82 590 zł | 0.526 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 241 163 zł | 104 | -15.7% | 172 265 zł | 73% | -89 029 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 218 383 zł | 124 | -11.3% | 234 086 zł | 70% | -96 306 zł | 0.553 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 223 369 zł | 112 | -13.1% | 228 788 zł | 72% | -90 865 zł | 0.566 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 228 093 zł | 100 | -14.9% | 224 199 zł | 72% | -85 696 zł | 0.608 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 212 326 zł | 116 | -12.7% | 252 800 zł | 70% | -97 496 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 217 325 zł | 104 | -14.4% | 247 488 zł | 71% | -92 040 zł | 0.642 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 399 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.68 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 75% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.