Drohiczyn
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 120 274 zł | 133 | -12.2% | 21 768 zł | 82% | -51 210 zł | 0.226 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 125 245 zł | 121 | -13.9% | 16 311 zł | 83% | -45 763 zł | 0.269 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 115 627 zł | 124 | -14.4% | 33 099 zł | 81% | -51 433 zł | 0.329 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 129 955 zł | 109 | -15.7% | 11 125 zł | 85% | -40 587 zł | 0.361 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 104 994 zł | 121 | -12.2% | 57 292 zł | 79% | -53 237 zł | 0.366 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 100 039 zł | 133 | -10.4% | 62 550 zł | 79% | -58 664 zł | 0.375 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 120 571 zł | 112 | -16.1% | 27 725 zł | 83% | -46 016 zł | 0.393 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 109 687 zł | 109 | -13.9% | 52 302 zł | 82% | -48 082 zł | 0.406 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 111 291 zł | 116 | -15.7% | 41 734 zł | 80% | -53 436 zł | 0.414 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 95 998 zł | 124 | -12.6% | 73 248 zł | 78% | -58 633 zł | 0.443 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 100 926 zł | 112 | -14.4% | 68 019 zł | 79% | -53 236 zł | 0.464 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 90 020 zł | 121 | -10.8% | 88 124 zł | 77% | -58 750 zł | 0.481 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 116 248 zł | 104 | -17.4% | 36 345 zł | 82% | -48 004 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 125 254 zł | 100 | -17.8% | 22 630 zł | 85% | -40 870 zł | 0.487 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 94 701 zł | 109 | -12.6% | 83 147 zł | 79% | -53 609 zł | 0.493 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 85 077 zł | 133 | -9.0% | 93 369 zł | 76% | -64 162 zł | 0.510 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 92 030 zł | 116 | -13.9% | 81 272 zł | 77% | -60 471 zł | 0.513 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 105 593 zł | 100 | -16.1% | 63 058 zł | 81% | -48 109 zł | 0.522 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 96 970 zł | 104 | -15.7% | 76 030 zł | 79% | -55 060 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 86 401 zł | 112 | -13.0% | 97 969 zł | 77% | -58 561 zł | 0.556 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 81 485 zł | 124 | -11.3% | 103 184 zł | 75% | -63 942 zł | 0.557 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 91 057 zł | 100 | -14.8% | 93 021 zł | 79% | -53 449 zł | 0.589 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 77 789 zł | 116 | -12.6% | 110 680 zł | 74% | -65 660 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 82 717 zł | 104 | -14.4% | 105 452 zł | 76% | -60 263 zł | 0.630 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 393 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.23 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 54% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.