Przestrzeń decyzji · powiat

Powiat siemiatycki

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy40 212 mieszkańcówdochody własne 9414 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-2.96% do -0.03%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów1.82% do 19.68%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje powiat

Powiat nie ma własnych podatków. Trzecia dźwignia to nie stawki, tylko skuteczność w pozyskiwaniu środków zewnętrznych, i dlatego przestrzeń decyzyjna powiatu jest w praktyce węższa niż gminy przy podobnej odpowiedzialności.

Szkolnictwo ponadpodstawowe

Licea, technika i szkoły branżowe. Najcięższa pozycja budżetu powiatu i jedyna, która realnie wiąże młodych z powiatem.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Likwidacja	-420	-0.50	-1.40	0	-30
Ograniczenie	-210	-0.25	-0.70	0	-15
Bez zmian	0	0	0	0	0
Rozwój	+240	+0.22	+0.50	+0.15	+14
Szeroki program	+480	+0.42	+1.00	+0.30	+27

Szpital powiatowy i opieka zdrowotna

Szpital powiatowy bywa największym pojedynczym ryzykiem finansowym powiatu i jednocześnie usługą, której nie da się przenieść gdzie indziej.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Ograniczenie	-300	-0.30	-0.80	-22
Bez zmian	0	0	0	0
Doinwestowanie	+340	+0.20	+0.60	+18

Pozyskiwanie środków zewnętrznych

Powiat nie ma własnych podatków. Jego jedyna realna dźwignia dochodowa to zdolność sięgania po dotacje, programy rządowe i środki unijne, a ta wymaga wcześniejszego wkładu i kadr.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Rezygnacja	-90	-0.05	0	-0.90	-4
Bez zmian	0	0	0	0	0
Aktywne	+130	+0.08	+0.15	+1.60	+5

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (12)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Oświata	Zdrowie	Środki	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Bez zmian	Aktywne	78 280 zł	132	-9.6%	27 837 zł	92%	-24 269 zł	0.281
●	Rozwój	Doinwestowanie	Aktywne	74 892 zł	137	-9.6%	30 666 zł	89%	-27 066 zł	0.306
●	Rozwój	Bez zmian	Aktywne	81 441 zł	119	-11.4%	23 547 zł	94%	-19 960 zł	0.317
●	Szeroki program	Doinwestowanie	Aktywne	71 659 zł	150	-7.8%	35 037 zł	86%	-31 458 zł	0.322
	Bez zmian	Doinwestowanie	Aktywne	78 003 zł	123	-11.6%	26 454 zł	92%	-22 832 zł	0.337
●	Szeroki program	Ograniczenie	Aktywne	85 307 zł	110	-12.3%	20 111 zł	96%	-16 543 zł	0.342
	Bez zmian	Bez zmian	Aktywne	84 484 zł	105	-13.4%	19 414 zł	97%	-15 804 zł	0.391
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Aktywne	83 626 zł	108	-13.8%	20 199 zł	96%	-16 591 zł	0.397
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	62 624 zł	127	-10.4%	49 971 zł	84%	-32 427 zł	0.449
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	65 925 zł	114	-12.2%	47 199 zł	87%	-28 044 zł	0.469
	Rozwój	Doinwestowanie	Bez zmian	59 394 zł	132	-10.4%	54 234 zł	84%	-35 128 zł	0.475
	Szeroki program	Ograniczenie	Bez zmian	69 626 zł	105	-13.0%	42 337 zł	90%	-24 729 zł	0.478
	Szeroki program	Doinwestowanie	Bez zmian	56 022 zł	145	-8.5%	57 087 zł	81%	-39 594 zł	0.489
	Bez zmian	Doinwestowanie	Bez zmian	62 644 zł	118	-12.3%	51 523 zł	85%	-30 821 zł	0.492
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	69 107 zł	100	-14.1%	44 566 zł	91%	-23 814 zł	0.519
	Ograniczenie	Doinwestowanie	Bez zmian	68 245 zł	103	-14.5%	45 362 zł	89%	-24 604 zł	0.527
	Szeroki program	Bez zmian	Rezygnacja	54 115 zł	123	-10.8%	63 902 zł	82%	-37 123 zł	0.544
	Rozwój	Bez zmian	Rezygnacja	57 500 zł	110	-12.6%	61 000 zł	84%	-32 687 zł	0.559
	Szeroki program	Ograniczenie	Rezygnacja	61 123 zł	101	-13.5%	56 260 zł	86%	-29 417 zł	0.565
	Rozwój	Doinwestowanie	Rezygnacja	50 965 zł	128	-10.8%	68 040 zł	80%	-39 778 zł	0.569
	Szeroki program	Doinwestowanie	Rezygnacja	47 508 zł	141	-9.0%	71 024 zł	77%	-44 296 zł	0.582
	Bez zmian	Doinwestowanie	Rezygnacja	54 298 zł	114	-12.8%	65 200 zł	83%	-35 419 zł	0.583

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanalikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progulikwidacja części szkół, ograniczenie oddziałów, aktywne pozyskiwaniemieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanierozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 313 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program edukacyjny, aktywne pozyskiwanie) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 7.68 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 25% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.