Jedwabne
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 75 691 zł | 133 | -8.4% | 18 498 zł | 79% | -43 395 zł | 0.250 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 79 956 zł | 121 | -10.2% | 13 853 zł | 81% | -38 750 zł | 0.281 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 72 987 zł | 124 | -10.7% | 25 469 zł | 79% | -43 087 zł | 0.343 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 83 974 zł | 109 | -12.0% | 9461 zł | 83% | -34 359 zł | 0.365 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 65 911 zł | 121 | -8.4% | 41 431 zł | 78% | -44 084 zł | 0.376 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 61 658 zł | 133 | -6.5% | 45 903 zł | 76% | -48 714 zł | 0.394 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 77 231 zł | 112 | -12.5% | 20 880 zł | 81% | -38 464 zł | 0.399 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 69 918 zł | 109 | -10.2% | 37 209 zł | 79% | -39 708 zł | 0.409 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 70 132 zł | 116 | -12.0% | 31 233 zł | 78% | -44 388 zł | 0.424 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 59 377 zł | 124 | -8.8% | 52 629 zł | 76% | -48 223 zł | 0.452 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 63 609 zł | 112 | -10.7% | 48 179 zł | 77% | -43 616 zł | 0.466 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 55 530 zł | 121 | -7.0% | 62 422 zł | 75% | -48 019 zł | 0.485 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 81 230 zł | 100 | -14.2% | 16 543 zł | 83% | -34 095 zł | 0.488 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 74 385 zł | 104 | -13.8% | 26 632 zł | 80% | -39 754 zł | 0.489 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 59 528 zł | 109 | -8.8% | 58 209 zł | 77% | -43 653 zł | 0.490 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 56 778 zł | 116 | -10.2% | 57 941 zł | 75% | -49 405 zł | 0.519 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 67 597 zł | 100 | -12.5% | 43 979 zł | 79% | -39 261 zł | 0.519 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 51 285 zł | 133 | -5.1% | 66 885 zł | 71% | -52 637 zł | 0.522 |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 61 020 zł | 104 | -12.0% | 53 481 zł | 77% | -44 787 zł | 0.548 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 53 541 zł | 112 | -9.3% | 68 565 zł | 74% | -47 415 zł | 0.552 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 49 318 zł | 124 | -7.5% | 73 005 zł | 71% | -52 011 zł | 0.560 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 57 520 zł | 100 | -11.1% | 64 374 zł | 77% | -43 071 zł | 0.580 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 46 909 zł | 116 | -8.8% | 77 955 zł | 69% | -53 106 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 51 142 zł | 104 | -10.7% | 73 505 zł | 73% | -48 499 zł | 0.623 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 333 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.16 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.