HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Jedwabne

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy4808 mieszkańcówdochody własne 7774 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-3.32% do 0.68%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-2.79% do 24.5%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka75 691 zł133-8.4%18 498 zł79%-43 395 zł0.250
●RozwójProgramPodwyżka79 956 zł121-10.2%13 853 zł81%-38 750 zł0.281
Szeroki programBez zmianPodwyżka72 987 zł124-10.7%25 469 zł79%-43 087 zł0.343
●Bez zmianProgramPodwyżka83 974 zł109-12.0%9461 zł83%-34 359 zł0.365
RozwójProgramBez zmian65 911 zł121-8.4%41 431 zł78%-44 084 zł0.376
●Szeroki programProgramBez zmian61 658 zł133-6.5%45 903 zł76%-48 714 zł0.394
RozwójBez zmianPodwyżka77 231 zł112-12.5%20 880 zł81%-38 464 zł0.399
Bez zmianProgramBez zmian69 918 zł109-10.2%37 209 zł79%-39 708 zł0.409
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka70 132 zł116-12.0%31 233 zł78%-44 388 zł0.424
Szeroki programBez zmianBez zmian59 377 zł124-8.8%52 629 zł76%-48 223 zł0.452
RozwójBez zmianBez zmian63 609 zł112-10.7%48 179 zł77%-43 616 zł0.466
●OgraniczenieProgramPodwyżka88 199 zł96-13.9%4779 zł85%-29 676 zł0.484
RozwójProgramObniżka55 530 zł121-7.0%62 422 zł75%-48 019 zł0.485
Bez zmianBez zmianPodwyżka81 230 zł100-14.2%16 543 zł83%-34 095 zł0.488
OgraniczenieProgramBez zmian74 128 zł96-12.2%32 740 zł82%-35 045 zł0.488
RozwójWstrzymaniePodwyżka74 385 zł104-13.8%26 632 zł80%-39 754 zł0.489
Bez zmianProgramObniżka59 528 zł109-8.8%58 209 zł77%-43 653 zł0.490
Szeroki programWstrzymanieBez zmian56 778 zł116-10.2%57 941 zł75%-49 405 zł0.519
Bez zmianBez zmianBez zmian67 597 zł100-12.5%43 979 zł79%-39 261 zł0.519
●Szeroki programProgramObniżka51 285 zł133-5.1%66 885 zł71%-52 637 zł0.522
OgraniczenieProgramObniżka63 727 zł96-10.8%53 753 zł78%-39 004 zł0.537
RozwójWstrzymanieBez zmian61 020 zł104-12.0%53 481 zł77%-44 787 zł0.548
RozwójBez zmianObniżka53 541 zł112-9.3%68 565 zł74%-47 415 zł0.552
Szeroki programBez zmianObniżka49 318 zł124-7.5%73 005 zł71%-52 011 zł0.560
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka78 393 zł92-15.5%22 284 zł82%-35 373 zł0.579
Bez zmianBez zmianObniżka57 520 zł100-11.1%64 374 zł77%-43 071 zł0.580
Głębokie cięcieProgramBez zmian78 242 zł83-14.2%28 573 zł84%-30 497 zł0.596
OgraniczenieBez zmianPodwyżka85 432 zł87-16.1%11 989 zł85%-29 438 zł0.604
OgraniczenieBez zmianBez zmian71 784 zł87-14.4%39 536 zł82%-34 623 zł0.607
Bez zmianWstrzymanieBez zmian65 016 zł92-13.8%49 272 zł78%-40 421 zł0.608
Szeroki programWstrzymanieObniżka46 909 zł116-8.8%77 955 zł69%-53 106 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka92 327 zł83-15.9%283 zł88%-25 111 zł0.616
Głębokie cięcieProgramObniżka67 831 zł83-12.9%49 742 zł81%-34 470 zł0.619
RozwójWstrzymanieObniżka51 142 zł104-10.7%73 505 zł73%-48 499 zł0.623
OgraniczenieBez zmianObniżka61 696 zł87-13.1%60 029 zł78%-38 448 zł0.643
Bez zmianWstrzymanieObniżka55 129 zł92-12.5%69 305 zł76%-44 144 zł0.662
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka82 606 zł79-17.4%17 793 zł84%-30 701 zł0.694
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian69 214 zł79-15.7%44 817 zł81%-35 769 zł0.699
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian75 875 zł74-16.4%35 553 zł84%-30 101 zł0.716
OgraniczenieWstrzymanieObniżka59 316 zł79-14.4%64 880 zł78%-39 506 zł0.732
Głębokie cięcieBez zmianObniżka65 777 zł74-15.1%56 115 zł81%-33 938 zł0.733
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka89 538 zł74-18.0%7796 zł88%-24 897 zł0.733
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian73 316 zł66-17.6%40 757 zł83%-31 233 zł0.807
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka86 723 zł66-19.3%13 485 zł87%-26 147 zł0.820
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka63 408 zł66-16.4%60 957 zł80%-34 984 zł0.824

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 333 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.16 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 63% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.