Grabowo
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 336 111 zł | 133 | -8.3% | 26 851 zł | 82% | -83 615 zł | 0.181 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 342 092 zł | 121 | -10.1% | 20 207 zł | 83% | -76 984 zł | 0.250 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 324 523 zł | 124 | -10.6% | 60 564 zł | 82% | -83 964 zł | 0.300 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 294 706 zł | 133 | -6.4% | 135 338 zł | 80% | -92 402 zł | 0.338 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 300 666 zł | 121 | -8.3% | 128 964 zł | 81% | -85 798 zł | 0.347 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 347 788 zł | 109 | -11.9% | 13 860 zł | 84% | -70 652 zł | 0.355 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 330 468 zł | 112 | -12.4% | 54 208 zł | 82% | -77 375 zł | 0.381 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 315 643 zł | 116 | -11.9% | 83 287 zł | 81% | -86 603 zł | 0.390 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 306 341 zł | 109 | -10.1% | 122 884 zł | 82% | -79 492 zł | 0.401 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 284 306 zł | 124 | -8.8% | 167 189 zł | 79% | -92 445 zł | 0.423 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 290 228 zł | 112 | -10.6% | 160 857 zł | 80% | -85 883 zł | 0.459 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 321 604 zł | 104 | -13.7% | 76 913 zł | 82% | -79 994 zł | 0.475 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 269 963 zł | 121 | -6.9% | 210 480 zł | 79% | -92 299 zł | 0.477 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 336 128 zł | 100 | -14.1% | 48 145 zł | 83% | -71 082 zł | 0.483 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 264 019 zł | 133 | -5.0% | 216 837 zł | 78% | -98 882 zł | 0.490 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 276 138 zł | 116 | -10.1% | 188 161 zł | 79% | -94 886 zł | 0.498 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 275 623 zł | 109 | -8.8% | 204 418 zł | 80% | -86 012 zł | 0.501 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 295 867 zł | 100 | -12.4% | 154 817 zł | 81% | -79 617 zł | 0.527 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 282 077 zł | 104 | -11.9% | 181 811 zł | 80% | -88 304 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 254 503 zł | 124 | -7.4% | 246 483 zł | 78% | -98 701 zł | 0.552 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 260 410 zł | 112 | -9.2% | 240 168 zł | 79% | -92 158 zł | 0.566 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 266 033 zł | 100 | -11.0% | 234 171 zł | 79% | -85 912 zł | 0.609 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 246 865 zł | 116 | -8.8% | 266 146 zł | 77% | -100 995 zł | 0.615 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 252 788 zł | 104 | -10.6% | 259 814 zł | 79% | -94 433 zł | 0.643 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 480 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 9.11 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 54% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.