HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Kleszczele

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy2066 mieszkańcówdochody własne 13 762 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-5.99% do 0.76%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-10.87% do 48.16%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka505 695 zł133-19.1%28 369 zł77%-135 727 zł0.165
●RozwójProgramPodwyżka511 712 zł121-20.7%21 497 zł78%-128 855 zł0.244
Szeroki programBez zmianPodwyżka489 485 zł124-21.1%86 381 zł77%-135 085 zł0.290
●Szeroki programProgramBez zmian451 037 zł133-17.4%208 720 zł74%-141 049 zł0.323
RozwójProgramBez zmian457 030 zł121-19.1%202 301 zł75%-134 210 zł0.339
●Bez zmianProgramPodwyżka517 444 zł109-22.3%14 924 zł79%-122 283 zł0.353
RozwójBez zmianPodwyżka495 466 zł112-22.7%79 891 zł77%-128 251 zł0.376
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka477 827 zł116-22.3%124 131 zł76%-137 361 zł0.380
Bez zmianProgramBez zmian462 739 zł109-20.7%196 232 zł77%-127 669 zł0.399
Szeroki programBez zmianBez zmian436 339 zł124-19.5%264 016 zł74%-140 193 zł0.414
RozwójBez zmianBez zmian442 296 zł112-21.1%257 581 zł75%-133 393 zł0.457
RozwójWstrzymaniePodwyżka483 826 zł104-23.9%117 617 zł77%-130 503 zł0.471
RozwójProgramObniżka416 404 zł121-17.9%338 998 zł74%-138 162 zł0.476
Bez zmianBez zmianPodwyżka501 164 zł100-24.3%73 691 zł79%-121 716 zł0.481
●OgraniczenieProgramPodwyżka523 739 zł96-24.1%7587 zł79%-114 945 zł0.482
●Szeroki programProgramObniżka410 429 zł133-16.2%345 155 zł73%-144 977 zł0.482
Szeroki programWstrzymanieBez zmian425 586 zł116-20.7%298 986 zł74%-142 320 zł0.492
OgraniczenieProgramBez zmian469 005 zł96-22.5%190 088 zł77%-120 373 zł0.495
Bez zmianProgramObniżka422 096 zł109-19.5%333 536 zł75%-131 646 zł0.505
Bez zmianBez zmianBez zmian447 970 zł100-22.7%251 989 zł76%-126 890 zł0.529
RozwójWstrzymanieBez zmian431 561 zł104-22.3%292 504 zł75%-135 495 zł0.547
Szeroki programBez zmianObniżka396 858 zł124-18.3%397 048 zł73%-143 965 zł0.551
OgraniczenieProgramObniżka428 339 zł96-21.3%327 564 zł75%-124 381 zł0.569
RozwójBez zmianObniżka402 798 zł112-19.9%391 339 zł73%-137 189 zł0.570
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka489 542 zł92-25.5%111 393 zł78%-123 943 zł0.575
OgraniczenieBez zmianPodwyżka507 419 zł87-26.0%66 799 zł79%-114 422 zł0.605
Głębokie cięcieProgramBez zmian475 090 zł83-24.3%184 265 zł79%-113 306 zł0.610
Szeroki programWstrzymanieObniżka386 782 zł116-19.5%429 800 zł72%-145 983 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka529 853 zł83-25.8%666 zł80%-107 839 zł0.616
Bez zmianBez zmianObniżka408 455 zł100-21.5%385 908 zł74%-130 710 zł0.617
Bez zmianWstrzymanieBez zmian437 253 zł92-23.9%286 801 zł75%-128 969 zł0.624
OgraniczenieBez zmianBez zmian454 196 zł87-24.5%246 032 zł77%-119 638 zł0.627
RozwójWstrzymanieObniżka392 739 zł104-21.1%424 075 zł73%-139 182 zł0.648
Głębokie cięcieProgramObniżka434 404 zł83-23.1%321 761 zł77%-117 342 zł0.659
OgraniczenieBez zmianObniżka414 659 zł87-23.3%379 973 zł75%-123 488 zł0.692
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka495 820 zł79-27.1%104 471 zł79%-116 617 zł0.696
Bez zmianWstrzymanieObniżka398 414 zł92-22.7%418 627 zł74%-132 679 zł0.704
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian443 501 zł79-25.6%280 823 zł77%-121 685 zł0.723
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka513 494 zł74-27.7%60 691 zł80%-107 358 zł0.735
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian460 242 zł74-26.2%240 245 zł79%-112 613 zł0.740
OgraniczenieWstrzymanieObniżka404 639 zł79-24.5%412 670 zł75%-125 427 zł0.784
Głębokie cięcieBez zmianObniżka420 684 zł74-25.1%374 205 zł77%-116 492 zł0.786
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka501 916 zł66-28.8%98 249 zł79%-109 523 zł0.824
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian449 569 zł66-27.4%275 014 zł78%-114 631 zł0.836
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka410 686 zł66-26.2%406 882 zł76%-118 402 zł0.880

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 483 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 8.49 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 70% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.