HAHurtownia Analityki
Przestrzeń decyzji · gmina

Hajnówka

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia
Punkt startowy3605 mieszkańcówdochody własne 11 337 zł na mieszkańca
Roczna zmiana ludności-2.02% do 0.15%z historii tej jednostki
Roczna zmiana dochodów-7.4% do 36.47%z historii tej jednostki
Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Głębokie cięcie-360-0.45-1.200-26
Ograniczenie-180-0.22-0.600-13
Bez zmian00000
Rozwój+200+0.20+0.500+12
Szeroki program+420+0.40+1.000+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Wstrzymanie-150-0.150-0.30-8
Bez zmian00000
Program+380+0.25+0.30+0.50+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziomzł/rokLudnośćKosztDochódUsługi
Obniżka0+0.150-1.200
Bez zmian00000
Podwyżka0-0.200+1.500

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usługBez wariantów regresywnych
UsługiInwestycjeObciążeniaBilansUsługiLudnośćMaks. żalPokrycieNajgorszyDo ideału
●Szeroki programProgramPodwyżka229 956 zł133-4.9%22 875 zł79%-76 865 zł0.194
●RozwójProgramPodwyżka235 129 zł121-6.8%17 222 zł79%-71 211 zł0.255
Szeroki programBez zmianPodwyżka222 119 zł124-7.3%47 221 zł79%-76 441 zł0.308
●Szeroki programProgramBez zmian200 114 zł133-3.0%103 003 zł75%-82 789 zł0.350
RozwójProgramBez zmian205 270 zł121-4.9%97 515 zł78%-77 155 zł0.353
●Bez zmianProgramPodwyżka240 034 zł109-8.6%11 845 zł81%-65 835 zł0.356
RozwójBez zmianPodwyżka227 262 zł112-9.1%41 748 zł79%-70 821 zł0.384
Szeroki programWstrzymaniePodwyżka215 830 zł116-8.6%63 918 zł78%-78 138 zł0.396
Bez zmianProgramBez zmian210 159 zł109-6.8%92 301 zł79%-71 799 zł0.403
Szeroki programBez zmianBez zmian193 138 zł124-5.4%126 084 zł75%-82 156 zł0.429
RozwójBez zmianBez zmian198 264 zł112-7.3%120 629 zł77%-76 556 zł0.461
RozwójWstrzymaniePodwyżka220 986 zł104-10.5%58 431 zł79%-72 503 zł0.477
RozwójProgramObniżka183 148 zł121-3.5%157 792 zł74%-81 540 zł0.479
●OgraniczenieProgramPodwyżka245 322 zł96-10.7%5983 zł82%-59 973 zł0.482
Bez zmianBez zmianPodwyżka232 139 zł100-10.9%36 548 zł80%-65 476 zł0.484
OgraniczenieProgramBez zmian215 426 zł96-8.8%86 643 zł79%-65 962 zł0.492
●Szeroki programProgramObniżka178 004 zł133-1.5%163 267 zł72%-87 158 zł0.497
Bez zmianProgramObniżka188 025 zł109-5.4%152 592 zł76%-76 198 zł0.499
Szeroki programWstrzymanieBez zmian187 366 zł116-6.8%141 478 zł74%-83 716 zł0.502
Bez zmianBez zmianBez zmian203 125 zł100-9.1%115 448 zł79%-71 231 zł0.525
RozwójWstrzymanieBez zmian192 505 zł104-8.6%136 009 zł76%-78 101 zł0.547
Szeroki programBez zmianObniżka171 669 zł124-3.9%184 708 zł72%-86 372 zł0.554
OgraniczenieProgramObniżka193 277 zł96-7.4%147 281 zł78%-70 380 zł0.557
RozwójBez zmianObniżka176 783 zł112-5.8%179 267 zł74%-80 787 zł0.563
Bez zmianWstrzymaniePodwyżka225 875 zł92-12.3%53 217 zł80%-67 143 zł0.577
Bez zmianBez zmianObniżka181 631 zł100-7.7%174 099 zł76%-75 477 zł0.603
Głębokie cięcieProgramBez zmian220 556 zł83-10.9%81 696 zł81%-60 288 zł0.604
OgraniczenieBez zmianPodwyżka237 393 zł87-12.9%30 904 zł82%-59 652 zł0.605
Szeroki programWstrzymanieObniżka166 282 zł116-5.4%199 128 zł72%-87 831 zł0.615
●Głębokie cięcieProgramPodwyżka250 472 zł83-12.7%409 zł82%-54 274 zł0.616
Bez zmianWstrzymanieBez zmian197 378 zł92-10.5%130 814 zł78%-72 762 zł0.618
OgraniczenieBez zmianBez zmian208 358 zł87-11.1%110 059 zł79%-65 432 zł0.619
RozwójWstrzymanieObniżka171 409 zł104-7.3%193 673 zł73%-82 231 zł0.638
Głębokie cięcieProgramObniżka198 392 zł83-9.6%142 436 zł79%-64 724 zł0.643
OgraniczenieBez zmianObniżka186 849 zł87-9.7%169 138 zł78%-69 697 zł0.673
Bez zmianWstrzymanieObniżka176 269 zł92-9.1%188 491 zł75%-76 907 zł0.688
OgraniczenieWstrzymaniePodwyżka231 146 zł79-14.2%47 556 zł81%-61 299 zł0.695
OgraniczenieWstrzymanieBez zmian202 627 zł79-12.4%125 338 zł79%-66 944 zł0.714
Głębokie cięcieBez zmianBez zmian213 455 zł74-13.2%105 230 zł80%-59 794 zł0.730
Głębokie cięcieBez zmianPodwyżka242 510 zł74-14.9%25 736 zł82%-53 990 zł0.734
OgraniczenieWstrzymanieObniżka181 502 zł79-11.1%183 442 zł77%-71 108 zł0.763
Głębokie cięcieBez zmianObniżka191 932 zł74-11.8%164 323 zł79%-64 077 zł0.764
Głębokie cięcieWstrzymaniePodwyżka236 278 zł66-16.2%42 307 zł82%-55 618 zł0.822
Głębokie cięcieWstrzymanieBez zmian207 739 zł66-14.5%120 496 zł80%-61 287 zł0.824
Głębokie cięcieWstrzymanieObniżka186 600 zł66-13.2%178 613 zł79%-65 470 zł0.857

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.
Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.
Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.
Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 410 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 6.99 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 64% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.