Przestrzeń decyzji · gmina

Czeremcha

Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.

Założenia

Punkt startowy2618 mieszkańcówdochody własne 8442 zł na mieszkańca

Roczna zmiana ludności-5.8% do 0.65%z historii tej jednostki

Roczna zmiana dochodów-23.3% do 39.7%z historii tej jednostki

Roczny wzrost kosztów1% do 6%założenie eksperckie, nie dane z BDL

Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.

Dźwignie, którymi dysponuje gmina

Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.

Poziom usług dla mieszkańców

Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Usługi
Głębokie cięcie	-360	-0.45	-1.20	-26
Ograniczenie	-180	-0.22	-0.60	-13
Bez zmian	0	0	0	0
Rozwój	+200	+0.20	+0.50	+12
Szeroki program	+420	+0.40	+1.00	+24

Inwestycje majątkowe

Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.

Poziom	zł/rok	Ludność	Koszt	Dochód	Usługi
Wstrzymanie	-150	-0.15	0	-0.30	-8
Bez zmian	0	0	0	0	0
Program	+380	+0.25	+0.30	+0.50	+9

Podatki i opłaty lokalne

Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.

Poziom	Ludność	Dochód
Obniżka	+0.15	-1.20
Bez zmian	0	0
Podwyżka	-0.20	+1.50

Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.

Wszystkie warianty

Wszystkie (45)Niezdominowane (7)Bez pogorszenia usług Bez wariantów regresywnych

	Usługi	Inwestycje	Obciążenia	Bilans	Usługi	Ludność	Maks. żal	Pokrycie	Najgorszy	Do ideału
●	Szeroki program	Program	Podwyżka	132 505 zł	133	-18.9%	21 728 zł	58%	-111 501 zł	0.220
●	Rozwój	Program	Podwyżka	137 042 zł	121	-20.5%	16 664 zł	59%	-106 451 zł	0.267
	Szeroki program	Bez zmian	Podwyżka	127 963 zł	124	-20.9%	41 512 zł	58%	-109 742 zł	0.325
●	Bez zmian	Program	Podwyżka	141 327 zł	109	-22.1%	11 874 zł	61%	-101 661 zł	0.360
	Rozwój	Program	Bez zmian	117 566 zł	121	-18.9%	85 720 zł	57%	-107 493 zł	0.364
●	Szeroki program	Program	Bez zmian	113 044 zł	133	-17.2%	90 497 zł	56%	-112 524 zł	0.371
	Rozwój	Bez zmian	Podwyżka	132 478 zł	112	-22.5%	36 699 zł	59%	-104 716 zł	0.391
	Bez zmian	Program	Bez zmian	121 837 zł	109	-20.5%	81 226 zł	58%	-102 722 zł	0.405
	Szeroki program	Wstrzymanie	Podwyżka	123 875 zł	116	-22.1%	56 287 zł	57%	-110 441 zł	0.410
	Szeroki program	Bez zmian	Bez zmian	109 065 zł	124	-19.3%	110 968 zł	56%	-110 704 zł	0.440
	Rozwój	Bez zmian	Bez zmian	113 565 zł	112	-20.9%	106 173 zł	57%	-105 696 zł	0.463
	Rozwój	Program	Obniżka	103 127 zł	121	-17.6%	139 074 zł	55%	-108 269 zł	0.481
	Rozwój	Wstrzymanie	Podwyżka	128 401 zł	104	-23.7%	51 460 zł	58%	-105 399 zł	0.483
	Bez zmian	Bez zmian	Podwyżka	136 742 zł	100	-24.1%	32 141 zł	60%	-99 949 zł	0.486
	Bez zmian	Program	Obniżka	107 388 zł	109	-19.3%	134 725 zł	57%	-103 513 zł	0.494
●	Szeroki program	Program	Obniżka	98 616 zł	133	-15.9%	143 813 zł	54%	-113 285 zł	0.508
	Szeroki program	Wstrzymanie	Bez zmian	105 318 zł	116	-20.5%	124 605 zł	55%	-111 351 zł	0.510
	Bez zmian	Bez zmian	Bez zmian	117 815 zł	100	-22.5%	101 705 zł	58%	-100 949 zł	0.522
	Rozwój	Wstrzymanie	Bez zmian	109 830 zł	104	-22.1%	119 796 zł	57%	-106 329 zł	0.548
	Szeroki program	Bez zmian	Obniżka	95 055 zł	124	-18.0%	162 803 zł	54%	-111 420 zł	0.557
	Rozwój	Bez zmian	Obniżka	99 545 zł	112	-19.7%	158 154 zł	55%	-106 428 zł	0.558
	Bez zmian	Bez zmian	Obniżka	103 784 zł	100	-21.3%	154 056 zł	57%	-101 695 zł	0.592
	Szeroki program	Wstrzymanie	Obniżka	91 562 zł	116	-19.3%	175 467 zł	54%	-112 031 zł	0.615
	Rozwój	Wstrzymanie	Obniżka	96 063 zł	104	-20.9%	170 814 zł	55%	-107 024 zł	0.631

Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.

Co z tego wynika

Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.

Wartość oczekiwanagłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajlepszy średni bilans po wszystkich scenariuszach. Miara wygodna, ale patrzy tylko na pieniądze i słabo karze rzadkie katastrofy.

Minimalizacja maksymalnego żalugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajmniejsza możliwa strata względem wariantu, który byłby najlepszy w danym scenariuszu. Dla decydenta, który nie chce się gorzko tłumaczyć.

Pokrycie progugłębokie cięcie usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńmieszanyNajwiększy odsetek scenariuszy, w których bilans mieści się w granicy akceptowalnej. Dla decydenta, któremu zależy na spełnieniu warunku, a nie na maksymalizacji.

Kompromis trzech wymiarówszeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeńrozwojowyWariant najbliższy punktowi idealnemu liczonemu razem z bilansu, poziomu usług i demografii. Punkt idealny zwykle nie istnieje jako realna decyzja.

Cena rozwoju

Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 356 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.

Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.

Kiedy wskazany wariant przestaje działać

Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej -2.63 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 100% przypadków.

To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.

Ograniczenia tego modelu

Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.