Białowieża
Bierzemy trzy dźwignie, którymi ten szczebel samorządu faktycznie dysponuje, każdą z poziomami od ograniczenia po rozwój, i przepuszczamy wszystkie 45 kombinacji przez 400 przyszłości zbudowanych z historycznej zmienności tej jednostki. Wynik jest mierzony w trzech wymiarach naraz: bilans, poziom usług i demografia. W zestawieniu są też warianty regresywne. Nie po to, żeby je rekomendować, tylko dlatego, że bez nich nie wiadomo, ile naprawdę kosztuje rozwój.
Ludność wchodzi do rachunku przez koszt: 55% kosztów bieżących przyjmujemy za niepodzielne, więc ubytek mieszkańców podnosi koszt na głowę. Nakład inwestycyjny ponoszony jest przez pierwsze 4 lata, horyzont to 10 lat.
Dźwignie, którymi dysponuje gmina
Gmina jest jedynym szczeblem z realną własną dźwignią podatkową, więc jej przestrzeń decyzyjna jest najszersza. Jednocześnie BDL daje na tym poziomie najmniej danych, więc diagnoza opiera się na demografii i budżecie, a nie na miernikach gospodarczych.
Poziom usług dla mieszkańców
Przedszkola i szkoły podstawowe, kultura, sport, transport lokalny, pomoc społeczna. Zadania własne gminy, największa pozycja kosztów bieżących.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Głębokie cięcie | -360 | -0.45 | -1.20 | 0 | -26 |
| Ograniczenie | -180 | -0.22 | -0.60 | 0 | -13 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Rozwój | +200 | +0.20 | +0.50 | 0 | +12 |
| Szeroki program | +420 | +0.40 | +1.00 | 0 | +24 |
Inwestycje majątkowe
Wodociągi, kanalizacja, drogi gminne, budynki. Nakład skupiony w pierwszych latach, zostawia po sobie majątek do utrzymania.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Wstrzymanie | -150 | -0.15 | 0 | -0.30 | -8 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Program | +380 | +0.25 | +0.30 | +0.50 | +9 |
Podatki i opłaty lokalne
Podatek od nieruchomości, rolny, leśny, od środków transportowych. Jedyna dźwignia działająca wprost na dochody własne i jedyny szczebel, który ją naprawdę ma.
| Poziom | zł/rok | Ludność | Koszt | Dochód | Usługi |
|---|---|---|---|---|---|
| Obniżka | 0 | +0.15 | 0 | -1.20 | 0 |
| Bez zmian | 0 | 0 | 0 | 0 | 0 |
| Podwyżka | 0 | -0.20 | 0 | +1.50 | 0 |
Trzy ostatnie kolumny to punkty procentowe dodawane do rocznej zmiany. To są założenia, a nie dane z BDL, i to je trzeba zakwestionować w pierwszej kolejności, jeśli wynik wydaje się dziwny.
| Usługi | Inwestycje | Obciążenia | Bilans | Usługi | Ludność | Maks. żal | Pokrycie | Najgorszy | Do ideału | |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| ● | Szeroki program | Program | Podwyżka | 504 997 zł | 133 | -8.9% | 30 738 zł | 72% | -162 938 zł | 0.167 |
| ● | Rozwój | Program | Podwyżka | 511 403 zł | 121 | -10.7% | 23 420 zł | 73% | -155 620 zł | 0.244 |
| Szeroki program | Bez zmian | Podwyżka | 488 516 zł | 124 | -11.2% | 92 690 zł | 72% | -161 787 zł | 0.291 | |
| ● | Szeroki program | Program | Bez zmian | 448 991 zł | 133 | -7.1% | 224 579 zł | 71% | -167 435 zł | 0.325 |
| Rozwój | Program | Bez zmian | 455 373 zł | 121 | -8.9% | 217 785 zł | 71% | -160 151 zł | 0.340 | |
| ● | Bez zmian | Program | Podwyżka | 517 515 zł | 109 | -12.5% | 16 412 zł | 74% | -148 612 zł | 0.353 |
| Rozwój | Bez zmian | Podwyżka | 494 881 zł | 112 | -13.0% | 85 803 zł | 73% | -154 513 zł | 0.377 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Podwyżka | 476 546 zł | 116 | -12.5% | 133 302 zł | 71% | -163 939 zł | 0.382 | |
| Bez zmian | Program | Bez zmian | 461 461 zł | 109 | -10.7% | 211 295 zł | 72% | -153 176 zł | 0.400 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Bez zmian | 434 065 zł | 124 | -9.4% | 284 045 zł | 70% | -166 096 zł | 0.415 | |
| Rozwój | Bez zmian | Bez zmian | 440 406 zł | 112 | -11.2% | 277 297 zł | 71% | -158 857 zł | 0.457 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Podwyżka | 482 930 zł | 104 | -14.3% | 126 391 zł | 73% | -156 640 zł | 0.471 | |
| Rozwój | Program | Obniżka | 413 759 zł | 121 | -7.5% | 364 969 zł | 69% | -163 500 zł | 0.476 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Podwyżka | 500 953 zł | 100 | -14.7% | 79 217 zł | 74% | -147 550 zł | 0.482 | |
| ● | Szeroki program | Program | Obniżka | 407 395 zł | 133 | -5.6% | 371 528 zł | 68% | -170 760 zł | 0.483 |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Bez zmian | 423 028 zł | 116 | -10.7% | 321 604 zł | 69% | -168 114 zł | 0.493 | |
| Bez zmian | Program | Obniżka | 419 829 zł | 109 | -9.4% | 359 160 zł | 71% | -156 550 zł | 0.505 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Bez zmian | 446 454 zł | 100 | -13.0% | 271 362 zł | 72% | -151 926 zł | 0.529 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Bez zmian | 429 387 zł | 104 | -12.5% | 314 725 zł | 71% | -160 849 zł | 0.547 | |
| Szeroki program | Bez zmian | Obniżka | 393 630 zł | 124 | -8.0% | 427 399 zł | 68% | -169 283 zł | 0.551 | |
| Rozwój | Bez zmian | Obniżka | 399 953 zł | 112 | -9.8% | 421 340 zł | 69% | -162 068 zł | 0.569 | |
| Szeroki program | Wstrzymanie | Obniżka | 383 287 zł | 116 | -9.4% | 462 653 zł | 67% | -171 202 zł | 0.615 | |
| Bez zmian | Bez zmian | Obniżka | 405 983 zł | 100 | -11.6% | 415 567 zł | 70% | -155 162 zł | 0.616 | |
| Rozwój | Wstrzymanie | Obniżka | 389 628 zł | 104 | -11.2% | 456 576 zł | 68% | -163 962 zł | 0.647 |
Bilans to skumulowana nadwyżka na mieszkańca po 10 latach, próg akceptowalny 0 zł. Usługi to indeks dostępności, gdzie 100 oznacza dzisiejszy poziom. Ludność to zmiana po horyzoncie. Kolumna „do ideału" mierzy odległość od punktu, w którym wszystkie trzy wymiary byłyby najlepsze naraz, a który zwykle nie istnieje jako realna decyzja. Kropka oznacza wariant niezdominowany: żaden inny nie jest od niego lepszy we wszystkich trzech wymiarach jednocześnie. Warianty zdominowane zostają w tabeli celowo, bo pokazują cenę złych decyzji.
Co z tego wynika
Miary wskazują różne warianty. To nie jest błąd analizy, tylko informacja: wybór zależy od tego, czego decydent chce uniknąć i który wymiar wyniku uznaje za nienaruszalny.
Cena rozwoju
Na froncie niezdominowanym podniesienie indeksu usług o jeden punkt kosztuje średnio 516 zł skumulowanego bilansu na mieszkańca przez 10 lat.
Liczona na froncie niezdominowanym, czyli tylko między wariantami, których nie da się poprawić bez pogorszenia czegoś innego. To jest kurs wymiany między pieniędzmi a usługami w tej konkretnej jednostce, a nie ocena, czy warto.
Kiedy wskazany wariant przestaje działać
Wariant wskazany przez miarę żalu (szeroki program usług, program inwestycyjny, podwyżka obciążeń) schodzi poniżej progu przede wszystkim wtedy, gdy realna zmiana dochodów poniżej 5.24 procent rocznie. W tej grupie scenariuszy porażką kończy się 83% przypadków.
To jest gotowy warunek do monitorowania. Jeśli ten parametr zacznie iść w tę stronę, decyzję trzeba skorygować, nie czekając na koniec horyzontu.
Efekty dźwigni sumują się liniowo i nie wchodzą ze sobą w interakcje: model nie wie, że cięcie usług przy jednoczesnej podwyżce podatków boli mocniej niż każde z osobna. Nie odwzorowuje też struktury budżetu ani przepływów między szczeblami finansów publicznych. Służy do porównania wariantów między sobą i do pokazania, gdzie leży granica ich odporności, a nie do prognozowania wyniku finansowego. Zakresy zmienności ludności i dochodów pochodzą z historii tej jednostki, zakres kosztów i efekty dźwigni są założeniami, które trzeba świadomie przyjąć albo zmienić.